تحسين مىكردند . البته راه آسانترى هم دارد كه تقليد كند و بپرسد و . . . و يكى را انجام دهد ولى او راه سختتر را برگزيده است .
قوله : بل يحسن : حتى در مواردى كه حجّت معتبرى ( ظن معتبر ) بر نفى تكليف در كار باشد ، باز احتياط بجاست . فى المثل خبر ثقه مىگويد فلان كار واجب نيست ولى يقينآور كه نيست و احتمال كمى هم وجود دارد كه واجب باشد و در واقع مصلحت ملزمه داشته باشد و براى اينكه اين مصلحت محتمله را از دست ندهد احتياط مىكند و انجام مىدهد يا خبر ثقه مىگويد فلان كار حرام نيست و مكلّف آزاد است و اگر مرتكب شد و در قيامت معلوم شد حرام بوده عقابى ندارد ، ولى براى فرار از مفسده واقعى و احتمال ضعيف حرمت و مفسده احتياط مىكند و از آن كار اجتناب مىكند ، چنين چيزى بسيار پسنديده و چنان كسى بسيار قابل ستايش است ( آرى اگر يقين به عدم وجوب يا عدم حرمت پيدا كند ، وجهى براى احتياط كردن نيست و موضوع احتياط كه احتمال بود منتفى است . ولى با ظن معتبر ، موضوع دارد . )
شروط اصل برائت
و امّا اصل برائت : اصل برائت با چه شرائطى جارى مىشود ؟ برائت دو شعبه داشت .
1 - برائت عقلى به حكم قبح عقاب بلابيان 2 - برائت نقلى به حكم رفع ما لا يعلمون ، الناس فى سعة . . . ، هركدام را جدا محاسبه مىكنيم .
1 - برائت عقلى : اينكه عقل مستقلّ باشد به قبح عقاب بلابيان و قبح مؤاخذه بدون برهان و بگويد در مورد فلان مشتبه الوجوب يا مشتبه التحريم آزاديد و عقاب و مؤاخذهاى نيست . يك شرط اساسى دارد و آن فحص و يأس است ، يعنى نخست بايد منابع را ديد و تفحص كرد و پس از آن اگر حكم وجوب يا حرمت را بدست آورديم كه طبق آن عمل مىشود و اگر نااميد شديم و در شك و شبهه مانديم ، اينجاست كه عقل مىگويد شما آزاديد و مؤاخذهاى نداريد ، چون بيانى نرسيده و شما هم تلاش و كوشش خويش را كرديد و هيچ فروگذار نكرديد و مقصّر نيستيد بلكه قاصريد و دستتان كوتاه است . مأمور به واقع