يكبار خوانده شود و نبايد تكرار شود يا خير ؟ ضمنا اعتبار عدم زياده يا به عنوان شرط است كه يك شرط عدمى است و گاهى وجود چيزى مثل طهارت و استقبال الى القبله و . . .
شرط است و گاهى عدم چيزى معتبر و دخيل و شرط است و يا به عنوان جزء است . البته بنا بر اينكه با مسامحه جزء عدمى هم داشته باشيم . و نيز گاهى عدم زياده به عنوان يك شرط يا جزء مستقلّ در عرض ساير اجزاء و شروط در واجب و مأمور به مطرح است و گويا نماز ما دوازده جزء دارد كه يازده تا وجودى و يكى عدمى است و گاهى به عنوان جزء مستقلّ نيست كه در اصل واجب دخيل باشد ، بلكه در جزئيّت جزء دخالت دارد ، يعنى در واقع سورهاى جزئيّت دارد كه تكرار نشود ، فعلا قسم اوّل مطرح است و اين قسم دوّم از بحث ما خارج است ، زيرا اگر عدم زياده در جزء بودن جزء دخيل باشد ، نتيجهاش آن است كه اگر زياد كرديم و تكرار شد ، گويا آن جزء اصلا انجام نشده ، چون به شرط لا بود و ما رعايت نكرديم و اين به نقيصة الجزء برمىگردد كه در تنبيه قبلى مطرح بود و حكمش بيان شد . حال كه محل بحث روشن مىشد .
مرحوم آخوند مىفرمايد كه همان دو مقام از بحث كه تا به حال مكرّر مطرح شده در اينجا نيز مطرح است .
1 - از نظر عقلى جاى احتياط است ، يعنى اگر كسى عمدا يا سهوا سوره را دو بار انجام داد ، بايد اعاده كند و دليل همان دو دليل است كه يكى علم اجمالى و اشتغال يقينى بود و ديگرى غرض و حكمت امر بود . . .
2 - از نظر نقلى جاى برائت است ، زيرا در حقيقت شك در جزئيّت يا شرطيّت عدم زياده داريم و در شك در جزئيّت اصل برائت و حديث رفع جارى شد و هكذا در شك در شرطيّت در نتيجه اگر مكلف زياده را در نماز اتيان كرد ، نمازش صحيح است ، چه عمدا بياورد و چه سهوا ، عمدى هم چه تشريع باشد و به خدا نسبت دهد و چه به اين قصد نباشد و جهلا انجام دهد . آن هم باز چه جاهل مقصر باشد و چه جاهل قاصر ، در هر حال اتيان زياده قادح نيست .
قوله : نعم : البته تا به حال هرچه گفتيم در توصليّات مسلّم است ولى در عبادات چطور ؟
شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 377
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٧٧