تنبيهات اقل و اكثر
مبحث اصلى اقل و اكثر ارتباطى تا اينجا تمام شد و تكليف مسئله از حيث عقل و نقل روشن شد . اينك امورى را به عنوان تنبيهات مسئله ذكر مىكنند كه چهار امر است :
تنبيه اوّل يا شك در قيديّت
مرحوم شيخ انصارى در رسائل در آغاز اقلّ و اكثر ارتباطى دو مقام از بحث تشكيل دادهاند 1 - شك در جزئيّت ، 2 - شك در قيديّت ، به ديگر سخن شك در جزئيّت خارجيّه مثل سوره در نماز و شك در جزئيت ذهنى و تحليلى مثل قيد بودن طهارت براى نماز ، ايمان براى رقبه و . . . كه ذات مقيّد يعنى نماز و رقبه در خارج وجود پيدا مىكند . ذات قيد يعنى طهارت و استقبال و ايمان و . . . نيز در خارج موجود مىشود ، ولى تقيّد نماز به قيد طهارت كه مىگوئيم : « الصلاة المقيّدة و المشروطة بالطهارة واجبة » ، يك امر ذهنى است كه با تحليل ذهن درست مىشود و گرنه در خارج جدا از ذات مقيّد و ذات قيد امر ثالثى به نام تقيّد نماز به فلان قيد وجود ندارد . و هركدام را جداگانه بحث كردهاند . « 1 »
ولى مرحوم آخوند از آغاز اقلّ و اكثر كه وارد شدند ، سخن از شك در جزئيّت را مطرح ساختند و تا به حال حكم آن بيان شد اينك در تنبيه اوّل بحث از قيديّت و شك در قيد را مطرح مىسازند و مىفرمايند اگر امر دائر شود ميان اينكه مطلق فلان عمل واجب باشد ( مثلا نماز بدون قيد طهارت و . . . ) يا مقيّد و مشروط آن واجب باشد ( نماز با طهارت ، با استقبال و . . . ) و نيز اگر امر دائر شود ، ميان وجوب عام و وجوب خاص ( نه از قبيل علماء و علماء عادل كه همان مطلق و مقيّد مىشود ) بلكه از قبيل اينكه مولى فرمود . . . « جئنى
هامش
( 1 ) - فرائد الاصول ، ص 272 .