جواب طريق اوّل و دوّم گفتيم كه اين مستلزم دور است به علت اينكه اين اوامر موضوعش خود احتياط است و تا موضوع نباشد حكمى نيست . از طرفى هم شما مىخواهيد با همين اخبار احتياط را ثابت كنيد و اين دور و محال مىباشد .
قوله : ثمّ انّه لا يبعد : بالاخره مفاد اخبار من بلغ چيست ؟ آيا دالّ بر استحباب نفسى و استقلالى عملى است كه بلغه ثواب . يا دالّ بر رجحان آن از باب احتياط و به اين عنوان است ؟ دو مسلك وجود دارد :
1 - مرحوم آخوند مىفرمايد كه مفاد اخبار استحباب نفسى است و ظاهرش اين است كه ثواب بر خود عمل مترتّب مىشود ، نه بر عمل به عنوان احتياط و . . . و دليل مرحوم آخوند اطلاق صحيحهء هشام بن سالم از امام صادق ( ع ) است : « من بلغه شىء من الثواب فعمله كان اجر ذلك له . » « 1 » كه بدنبال « فعمله » قيد نكرده كه به عنوان احتياط و مانند آن باشد بلكه مطلقا فرموده كه « فعمله كان . . . » يعنى همينكه عمل كرد ، اجر همان عمل را دارد و ظاهرا ثواب بر نفس عمل مترتب است نه عمل به عنوان احتياط بودن و ما به ظاهر اين حديث استناد مىكنيم .
قوله : و كون العمل : شيخ اعظم كه از اخبار من بلغ ، احتياط را استفاده كرده دو شاهد آورده « 2 » كه مرحوم آخوند ردّ مىكند .
1 - در روايات عمل را بر بلوغ مترتب كرده و فرموده « بلغه و . . . فعمله » كه با فاء تفريع آمده و ظاهرش اين است كه بلوغ ثواب داعى بر عمل است ؛ يعنى چون به گوشش خورد و راه افتاد و انجام داده كه ظاهرش همين انجام به انگيزه رسيدن به آن ثواب و از باب احتياط است نه به عنوان خود عمل .
مرحوم آخوند اصل تفريع عمل بر بلوغ را قبول دارند ولى مىفرمايد : اين مطلب موجب نمىشود كه ثواب هم فقط بر انجام عمل به عنوان احتياط مترتب باشد ، بلكه به عنوان نفسى هم مترتب مىشود ؛ زيرا اگرچه بلوغ ثواب ، داعى و محرّك است ؛ داعى بودن باعث نمىشود كه عمل معنون به عنوان احتياط شود و از اين باب مطلوب باشد ،
هامش
( 1 ) - محاسن برقى ، ص 25 .
( 2 ) - فرائد الاصول ، ص 230 .