بلكه انجام مأمور به است كه اگر نكند ، حتما عقاب دارد و اگر بكند ، حتما ثواب دارد . آن هم بر خود عمل نه بر عنوان احتياط .
قوله : فظهر انّه : به خاطر نكتهء مزبور وارد بحثى مىشوند كه در اصطلاح فقهاء و اصوليّون به تسامح در ادلهء سنن معروف است : در واجبات و محرّمات جاى تسامح و تساهل نيست و تا دليل معتبر و جامع شرايطى بر وجوب يا حرمت امرى دلالت نكند ، نمىتوانيم حكم به وجوب يا حرمت كنيم و طبق آن فتوا دهيم . حتما بايد دليل معتبر و مشمول ادلهء حجيّت خبر واحد باشد ؛ ولى در مستحبات و مكروهات به يك خبر ضعيف هم مىتوان فتوا به استحباب با كراهت داد . لازم نيست دليل معتبرى داشته باشد و دليل اين تسامح در سنن عبارت است از اخبارى كه در لسان آقايان به اخبار من بلغ شهرت يافته است . « 1 » اين اخبار مىگويد كه هركس به گوشش بخورد و به طريقى و لو به خبر ضعيف و غير معتبرى از قول پيامبر و شارع مقدّس ( ص ) به او برسد كه فلان عمل ( روزهء اوّل ماه ، دو ركعت نماز در شبهاى ماه رجب ، زيارت امام حسين شبهاى جمعه و . . . ) فلان مقدار ثواب دارد ، و او اين كار را بكند ، آن ثواب موعود به او داده مىشود و لو بعدا معلوم شود كه اصلا اين خبر دروغ بوده و معصوم ( ص ) چنين چيزى نفرموده بود . حال همانطور كه ادلّهء حجيّت خبر واحد در واجبات و محرّمات ، خبر واحد معتبر و جامع شروط را حجت مىكند ، هكذا اخبار من بلغ هم ضعيف را در مستحبات حجت مىكند و گويا اين خبر واحد جامع شروط مىشود . آنگاه بحثى است كه آيا اخبار من بلغ دلالت مىكنند بر استحباب عملى كه بلغه الثواب يا چنين دلالتى ندارند ؟ فعلا مرحوم آخوند مىفرمايد « لو قيل . . . » يعنى اگر قائل به اين دلالت باشيم ، ولى بعد در « ثمّ انه لا يبعد . . . » همين را اختيار خواهند كرد .
بحث ديگر اين است كه : برفرض اخبار من بلغ بر استحباب فلان عملى كه به خبر ضعيف به ما رسيده دلالت كنند . اين بحث مطرح است كه اين اخبار به درد احتياط نمىخورند و بر استحباب آن عمل به عنوان احتياط دلالت نمىكنند ، بلكه بر استحباب آن به عنوان اينكه دليل دارد و مستحبّ نفسى است دلالت مىكنند ( زيارت امام حسين ( ع ) به
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعة ، ج 1 ، ص 61 - 59 .