بر ارشاد خواهيم كرد . ) سخن از تعليل اخبار توقف ندارند و به عمومشان شبهه بدويه بعد از فحص و يأس را هم شامل مىشوند و حتى بر برائت عقلى يا قبح عقاب بلا بيان وارد مىشوند ؛ زيرا اينها مىتوانند بيان شرعى باشند و موضوع برائت عقلى را كه لا بيانى است مرتفع سازند .
قوله : و لا يصغى : قبل از اينكه مرحوم آخوند سخن را به اتمام برسانند و اخبار احتياط را با برائت شرعى و اخبار برائت و حليت مقايسه كنند ، در اين وسط سخنى از شيخ اعظم نقل و نقد مىكنند . شيخ اعظم خواستهاند وجوب احتياط را در شبهات بدويه منتفى كنند و نتيجه بگيرند كه اينها بيانيت ندارند و بر برائت عقلى و قبح عقاب ورود ندارند و بدين منظور فرمودهاند :
ايجاب احتياط در شبهه بدويه آن هم بعد الفحص ، از دو حال خارج نيست . يا ايجاب مقدمى است و براى تحرّز و اجتناب از عقاب واقع مجهول واجب شده و در واقع آن تحرّز از عقاب واقع واجب و ذى المقدمه است و چون راهى براى تحرز جز راه احتياط نداريم ، پس احتياط از باب مقدمه موصله واجب مىشود و يا ايجاب نفسى و استقلالى است كه بر ترك و مخالفت خود احتياط مؤاخذه مىشويم و كارى به واقع مجهول نداريم .
شيخ فرموده : در ما نحن فيه هر دو شق باطل است ؛ زيرا وجوب مقدمى فرع بر وجوب ذى المقدمه است كه تحرز از عقاب واقع مجهول واجب باشد تا احتياط واجب باشد و خوشبختانه خود ذى المقدمه وجوب ندارد ؛ زيرا عقاب بر واقع مجهول بعد الفحص و اليأس قبيح است و از مولاى حكيم صادر نمىشود . پس اجتناب و تحرز از آن واجب نيست تا از باب مقدمه احتياط لازم باشد . و وجوب نفسى احتياط هم مورد انكار اصولى و اخبارى است و همه قبول دارند كه احتياط وجوب نفسى و استقلالى ندارد و اگر هم واجب باشد ، به منظور توصل به واقع مجهول و مقدمه آن است . پس اصلا احتياط واجب نيست تا بيانيت يافته و بر برائت عقلى مقدم شود . « 1 »
قوله : و ذلك لما عرفت : مرحوم آخوند مىفرمايد كه سخن شيخ ارزشى ندارد و قابل
هامش
( 1 ) - فرائد الاصول ، ص 28 .