اصل برائت
اصل اوّل از اصول عمليه اصل برائت است . مرحوم شيخ در رسائل درباره اين اصل هشت مسئله جداگانه منعقد ساخته به اين نحو كه يا شبهه وجوبيّه است ( يك طرف شبهه احتمال وجوب و طرف ديگر احتمال استحباب يا اباحه يا كراهت است . نه احتمال حرمت ؛ و گرنه دوران بين محذورين خواهد بود كه باب ديگر و اصل ديگرى دارد . ) و يا تحريميّه است ( يك طرف احتمال حرمت و طرف ديگر احتمال كراهت يا اباحه يا استحباب است . ) و در هريك از دو قسم منشأ شبهه فقدان نص و دليل معتبر است ( استعمال دخانيات مثلا چون دليل خاصى ندارد ، مشتبه است . ) و يا اجمال نص است ( دليل داريم ؛ ولى مجمل است و امرش دائر است ميان احتمال وجوب و استحباب در شبهه وجوبيّه يا تحريم و كراهت در شبهه تحريميه . ) و يا تعارض نصين است ( دليل معتبر داريم ، دلالت هم اجمال ندارد ، ولى مبتلا به معارض است . ) و يا امور خارجيه است كه ربطى به شارع ندارد ( سه قسم قبل شبهه حكميه و اين قسم شبهه موضوعيه است ) حاصل ضرب دو قسم شبهه وجوبيّه و تحريميّه در اين چهار قسم ، هشت صورت است كه شيخ اعظم هر صورتى را جدا بحث كرده « 1 » و ذيل هر مسئله هم تنبيه يا تنبيهاتى ذكر فرموده است ؛
ولى مرحوم آخوند طومار بحث را درهم پيچيده و دو قسم را كه شبهه موضوعيه است .
اصلا كارى ندارند ؛ چون نتيجهاش حكم جزيى است ، نه حكم كلى تا به درد اصولى بخورد و نتيجهاش حكم كلى باشد و شش قسم ديگر هم ملاكشان و نوعا مدرك و دليلشان يكى است ( و گاهى برخى ادلّه مخصوص شبهه تحريميّه است مثل حديث كل شىء حلال . . .
و گرنه نوع ادله اختصاصى نيست . ) و لذا وجهى ندارد كه جدا مطرح شود .
هامش
( 1 ) - فرائد الاصول ، ص 240 - 192 .