چرا تصديق نكردى ، درحالىكه خدا مىفرمايد :
يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ يُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ
اى يصدقهم . »
در اينجا باز منظور از تصديق مؤمنان اين نبود كه اسماعيل تمام آثار واقع را بر خبر مؤمنين بار كند و منجمله حد شرب خمر را هم اجرا كند و . . . بلكه منظور اين بود كه به مقدارى كه به نفع تو است و به ضررت نيست تصديق مىكردى ؛ يعنى احتياط را از دست نمىدادى و اموالت را بدون مدرك بدست او نمىسپردى . . . « 1 »
نتيجهء تمام پنج آيه : چهار آيه ( آيه نفر ، كتمان ، سؤال و اذن ) به درد حجيّت خبر نمىخورند . آيهء نبأ هم كه طبق بيان آخوند به درد حجيت خبر عادل مىخورد ، با مبناى خود آخوند در مفهوم شرط سازگار نبود كه قبلا توضيح داديم . پس دستمان از آيات كوتاه شد .
ب ) روايات حجّيت خبر واحد
قوله : فصل فى الاخبار : دليل دوّم از ادلّه حجيّت خبر واحد ، چند دسته از احاديث است كه همه آنها به نوعى بر حجيّت خبر واحد دلالت دارند و مفادشان وجوب تصديق مخبر و ترتيب اثر به خبر اوست ( البته مرحوم آخوند حتى به صورت فهرستوار به موارد اشاره نكردهاند ، ولى مرحوم مظفر در اصول « 2 » و مرحوم شيخ انصارى در رسائل « 3 » به تفصيل در اين باب گفتگو كردهاند و قدر مسلم چهار دسته روايت وجود دارد ،
1 - احاديثى كه ما را به اشخاص معينى ارجاع مىدهد و مىفرمايد كه در امر دين به زراره يا محمد بن مسلم يا ابان بن تغلب يا ابا بصير يا يونس بن عبد الرحمن و . . . مراجعه كنيد . اگر گفتار آنان چه در فتوا و چه در نقل حديث حجّت نبود ، چنين ارجاعى بىمعنا بود .
2 - رواياتى كه به صورت كبراى كلى امر به ارجاع به ثقات مىنمايد . و اگر قول ثقه
هامش
( 1 ) - الكافى ، ج 5 ، ص 299 ؛ وسائل الشيعة ، ج 13 ، ص 230 ، حديث اول ، .
( 2 ) - اصول فقه ، ج 3 و 4 ، ص 84 - 82 .
( 3 ) - فرائد الاصول ، ص 88 - 84 .