متيقن اكتفا كنيم و قدر متيقنى كه تمام اين احاديث آن را تبيين مىكند خبر واحدى است كه راويان آن امامى ، ممدوح ، موثق ، عادل باشند و خود حديث هم مورد توجه و عمل مشهور باشد . مطلق خبرهاى عادل يا موثق يا مشهور را شامل نيست و دليل اخص از مدّعاى مشهور طرفداران حجيّت خبر واحد است .
قوله : الا انّه : اولا همين مقدار براى ما بس است ؛ زيرا فعلا درصدد اثبات ايجاب جزيى در مقابل سلب كلى هستيم و با تواتر اجمالى اين مقدار ثابت شد .
ثانيا وقتى به حكم اخبار مذكور خصوص خبر واحد ثقه عدل كذايى ثابت شد ، مىگوييم كه در ميان اخبار بايد گردش كنيم و اگر حديثى با ويژگيهاى مذكور يافتيم ، آن را حجّت بدانيم . آنگاه چهبسا از لحاظ محتوا و مضمون همان حديث عام باشد و مدلولش حجيّت مطلق خبر ثقه باشد و مخصوص خبر واحد كذايى نباشد . از اين راه تكليف مطلق خبرهاى عادل يا ثقه روشن مىشود .
قوله : فافهم : شايد اشاره به اولا باشد كه در بالا ذكر شد و منظور اين است كه فعلا نيازى به ثانيا نداريم . شايد هم اشاره به اين باشد كه اشكال دور اينجا نمىآيد و كسى نمىتواند بگويد كه شما خبر مطلق ثقات را با اين حديث داراى ويژگيهاى كذايى ثابت كرديد ، درحالىكه خود اين حديث خبر واحد است و نياز به پشتوانه دارد . پاسخ روشن است كه مطلق خبر ثقه به اين خبر متكى است ؛ ولى اين خبر متكى به مطلق خبر ثقه نيست ، بلكه به علم اجمالى متكى است و پشتوانهاش يقين است و بالاخره استدلال به علم منتهى شد كه ارزشمند بودنش ذاتى است .
نتيجه : مرحوم آخوند دلالت سنت را بر حجيّت خبر واحد تام مىدانند و تواتر اجمالى را ادعا كردند به بيانى كه ذكر شد .
ج ) اجماع و حجّيت خبر واحد
دليل سوم از ادلّه حجيّت خبر واحد ، اجماع است كه در كلام شيخ اعظم به شش بيان