( چه مفرد معرف به الف و لام را بر چيزى حمل كنيم و بگوئيم كه زيد الرجل و چه اسمى را برآن حمل كنيم و بگوييم كه الرجل زيد . ) هيچگاه « الرجل » در آن معناى ذهنى به كار نمىرود و نوعا در غير آن و بدون آن خصوصيت استعمال مىشود و وضعى كه به دنبالش هيچ استعمال نباشد لغو است .
قوله : فالظاهر : مرحوم آخوند نتيجه مىگيرند كه الف و لام هميشه و در همه جا براى تزيين و زينت به كار مىرود ( همانند الف و لامى كه بر سر اعلام شخص داخل مىشود :
الحسن ، الحسين ، العباس و . . . ) و هيچ معنايى را افاده نمىكند و خصوصيات ( جنس ، استغراق و عهد بودن ) به بركت قرائن به دست مىآيد كه در هر حال نيازمند قرينه هستيم ؛ حتى اگر الف و لام مفيد معنى باشد و براى اشاره به معنا باشد ، باز قرينه لازم داريم كه دلالت كند بر تعيين يكى از خصوصيات و با وجود قرينه هم نيازى به دلالت الف و لام نيست و بلكه اين دلالت مخلّ به مقصود است و ديديم كه اخلالش همان بود كه موجب ذهنى شدن معنا مىگرديد .
4 - جمع با الف و لام
قوله : و امّا دلالة الجمع : نظر مرحوم آخوند اين شد كه الف و لام مفيد تعريف و تعيين نيست و هيچ معنايى را دلالت نمىكند و صرفا براى زينت آورده مىشود . حال اشكالى در همين رابطه مطرح است و آن در مورد جمع و با الف و لام است .
مستشكل مىگويد كه جمع بدون الف و لام ( رجال ، علماء ، طلاب و . . . ) بر جماعت و دسته و گروه دلالت دارد و مىدانيم كه جماعت مراتبى دارد اقل مراتب آن دو يا سه فرد است و عالىترين مرتبه آن جميع الافراد است ( مثلا هزار فرد در موردى كه جمع داراى هزار فرد باشد ) . و ما بين دانىترين و عالىترين مرتبه هم به تعداد هر فردى مرتبهاى درست مىشود . حال خود جمع كه ابهام دارد و بر مرتبه خاصى دلالت ندارد . از طرفى مشهور اين است كه جمع با الف و لام مفيد عموم و استغراق جميع افراد است . پس نتيجه مىگيريم كه با آمدن الف و لام اين مرتبه ( جميع افراد ) تعيّن پيدا مىكند . پس الف و لام مفيد تعريف