المبحث الثالث جملهء خبريه در مقام انشاء
مبحث سوّم از مباحث صيغهء افعل و هيئت امر ، در رابطه با جملههاى خبريّهاى است كه در مقام طلب و انشاء استعمال مىشوند . فى المثل از امام ( ع ) مىپرسند : « شخصى كه در نماز فلان جزء يا شرط را مراعات نكرده وظيفهاش چيست ؟ » امام ( ع ) مىفرمايد « يعيد » اين فعل يك فعل مضارع است و اخبار از حال يا آينده مىباشد . ولى در اينجا منظور اين است كه بايد آن عمل را اعاده كند و با نفس اين كلام انشاء طلب كرده است . يا مثلا شخصى جنب مىشود يا به بدن ميّت دست مىزند . امام ( ع ) مىفرمايند : « يغتسل » و يا مىخواهد طواف كند ، نماز بخواند ، دست به خط قرآن بزند و . . . امام ( ع ) مىفرمايد :
« يتوضّأ » يا در مقام توضيح نماز مىفرمايد : « يكبّر و يقرأ و يركع و يسجد و يتشهّد و يسلّم و . . . » تمام اينها جملههاى خبريّه و فعل مضارعند كه در مقام طلب و بعث استعمال شدهاند و منظور امام ( ع ) آن است كه اعاده ، وضو ، غسل ، و . . . مطلوب است . حال دربارهء اين دسته از جملهها دو مقام از بحث تشكيل مىدهند :
مقام اوّل يا بحث اصولى : آيا اينگونه جملات هم مثل صيغهء افعل ظهور در وجوب دارند و دالّ بر وجوب هستند ؟ يا اجمال دارند ؟ در اين مسئله دو وجه مطرح است :
1 - مشهور مىگويند كه جملات مذكور ظهور در وجوب دارند و عند الاطلاق حمل بر وجوب مىشوند . « و يعيد اى يجب الاعادة » ، « يغتسل اى يجب الغسل » و . . . [ دليل مطلب تبادر و فهم عرف است ] و نه تنها بر وجوب دلالت مىكنند ، بلكه از اين حيث مقامشان از صيغهء افعل هم بالاتر است يعنى دلالت آنها به مراتب بيشتر و قوىتر و مؤكدتر از صيغه