على اىّ حال رأى مشهور در الفاظ عبادات آنست كه وضع اينها عام و موضوعلهشان هم عام است يعنى واضع در هنگام وضع الفاظ عبادات ، يك مفهوم كلى و قدر مشترك و جامع را تصور كرده و الفاظ عبادات را براى آن مفاهيم كلى قرار داده است در اينجا است كه ضرورت و لابديّت تصوير جامع روشن مىشود كه اگر مفهوم كلى موضوع له است پس آن كلى چيست ؟ چه نام دارد ؟ به عقيدهء مرحوم آخوند : صحيحيون مىتوانند قدر جامع قابل قبول و خالى از هر اشكالى تصوير كنند ولى اعميّون از تصوير آن ناتوانند ، و وجوهى كه گفتهاند تماما قابل مناقشه است .
اما صحيحى : به عقيدهء ما ميان افراد و مراتب نماز صحيح [ از باب مثال است و گرنه حج صحيح ، صوم صحيح و . . . نيز همين بحثها را دارد . ] قدر جامع وجود دارد .
سؤال : آن قدر جامع چه نام دارد ؟ جواب : اسم خاص و عنوان مخصوصى ندارد ، و اصولا نام معين داشتن لازم نيست [ نظير اين مطلب را سابقا در رابطه با موضوع علم اصول فرمودند ] و نقشى در لزوم قدر جامع ندارد . مهم وجود واقعى آن است و كافى است كه با يك عنوان مشير و عنوان اجمالى به آن اشاره شود و از راه خواص و آثارش به آن اشاره شود ، مثلا در باب نماز بگوييم : آن چيزى كه اين صفت دارد معراج مؤمن است ، خير موضوع است ، معيار قبولى اعمال است و إن قبلت قبل ما سواها و . . . يا در باب صوم بگوييم عملى كه سپرى براى نجات از آتش است و . . . و نام واقعى را علام الغيوب مىداند و بس .
قوله : فانّ : سؤال : چه دليل داريد بر لزوم چنين جامع بىنام و نشان و مجهولى ؟
جواب : دليل وجود قدر جامع آنست كه : از طرفى در لسان آيات و روايات آثار و بركاتى براى مثلا نماز ذكر شده است : از قبيل اينكه
« إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ »
« أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي »
، « الصلاة معراج المؤمن » ، « الصلاة قربان كل تقى » ، « الصلاة خير موضوع » و . . . از طرف ديگر اين آثار بر نماز صحيح مترتب مىشود ، و گرنه نماز فاسد كه مقرب و معراج و . . . نيست و از طرف سوّم همانطور كه قبلا گفته شد نماز صحيح داراى مراتب و درجات گوناگون است و تمام اين مراتب هريك در جاى خود نقشآفرين بوده و داراى آن