3 - مرجحات مضمونيه : و آنها عبارتند از عواملى كه مضمون يك حديث را بر ديگرى ترجيح مىدهند و مرجح مضمونى خود دو شعبه دارد .
الف : مرجح مضمونى داخلى مانند اينكه دو حديث تعارض كرده و يكى منقول باللفظ است ديگرى منقول بالمعنى آنكه منقول به لفظ است مقدم است چون احتمال اشتباه در تعبير نيست ولى در حق ناقل به معنا اين احتمال وجود دارد كه شايد نتوانسته بهدرستى و بتمامه و كماله حق مطلب را ادا كرده و مقصود امام را رسانده باشد و لذا منقول به لفظ اقرب الى الحق و الصدق است و مانند ترجيح به شهرت روائى ، به اضبطيت راوى كه كثير الحفظ و قليل النسيان است و اينها موجب رجحان خبر او مىشوند .
ب : مرجحات مضمونيه خارجيه : اصولا به فرموده مرحوم آشتيانى در بحر الفوائد جزء چهارم ص 50 : فان الترجيح بالمرجح الخارجى يرجع الى تقوية المضمون دائما مانند مثالهاى متنوعى كه در تقسيمات مرجحات خارجيه گفته آمد .
قوله : و هذه :
تا اينجا مرجحات احد المتعارضين بر ديگرى را در يك تقسيمبندى اساسى بيان كرديم و واضح شد كه اگر احد الخبرين يكى از آن مزايا و مرجحات را دارا بود و ديگرى فاقد خبر اول مرجحات خواهد داشت ولى سخن جديد اينست كه در فراسوى اين مرجحات نوع ديگرى از ترجيح مىدرخشد كه بر همهء مرجحات قبلى رجحان دارد و آن عبارتست از ترجيح به قوت دلالى .
يعنى اينكه دو دليل با يكديگر تعارض نمودهاند احدهما قوى الدلالة و ديگرى ضعيف و به عبارت بهتر احدهما اقوى است از حيث دلالت از ديگرى در اينجا آنكه قوىتر است مقدم مىشود و لو حديث ديگر كه اقوى نيست از لحاظ سند اصحّ باشد و يا از لحاظ مرجحات خارجيهء ديگر موافق با ظاهر كتاب باشد
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 164
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٦٤