تبادر مىكند يك سلسله عواملى كه خود مستقلا مبين حكم شرعى نيستند بلكه صرفا مرجح يك دليل ديگرى هستند كه آن بيانگر حكم است درحالىكه اين امور مستقله خود مثبت حكمند كظاهر الكتاب و الاصل و . . . و لذا بهتر بود به فرمودهء مرحوم ملا رحمت الله كرمانى در حاشيه به جاى مرجحات ، تعبير به معاضدات مىشد يعنى اين عوامل معاضد و موجب تقويت يك حديث هستند و به ويژه اين تسامح در خصوص
قسم دوم از دو قسم تقسيم دوم روشنتر است چون آن قسم اصلا موجب اقربيت خبر الى الحق هم نبود تا بگوئيم فى الجملة مربوط به خبر مىشود و مرجح است . . .
[ و بههرحال مناقشه در تعبير است و ثمرهء عملى ندارد . ]
قوله : و اما الداخلى :
تا اينجا فى الجملة با تقسيمات اصلى مرجحات خارجيه آشنا شديم اينك بايد بدانيم كه
مرجحات داخليه نيز در يك تقسيم به سه قسم منقسم مىشوند :
1 - مرجحات صدوريه و آنها عبارتند از عواملى كه صدور يك حديث را بر ديگرى ترجيح مىدهند و سبب مىشوند كه ذى المزيه اقرب الى الصدق و الصدور و ابعد عن الكذب شود و خود مرجح صدورى داراى دو شعبه است :
الف : مرجحات سنديه يعنى عواملى كه از حيث سند به حديث كمك كرده و آن را اقرب الى الصدق مىگردانند نظير صفات راوى كه اگر فرضا حديثى راويانش اعدل و اصدق و اوثق بودند و حديث مقابل رواتش عادل - صادق - ثقه - بودند آن اولى اقرب الى الصدق است يا اگر حديثى عالى السند و صحيح اعلائى بود و ديگرى اينچنين نبود علو سند سبب رجحان صدور است .