ب : مرجحات متنيه يعنى عواملى كه از لحاظ تقويت متن به حديث كمك كرده و موجب رجحان صدور آن مىشوند فى المثل يكى افصح و ديگرى فصيح است ، يكى فصيح و ديگرى غير فصيح است يكى مستقيم المتن و ديگرى مضطرب المتن است و . . . واضح است كه افصح - فصح - مستقيم اقرب الى الصدق و الصدور عن المعصوم است تا نكتهء مقابل آن ضمنا مرجحات صدورى به هر دو قسمش در محدودهء اخبار آحاد متصور است و گرنه در خبرهاى متواتر كه قطع به صدور داريم اين عوامل سبب رجحان نخواهد بود و اصولا موضوع ندارند .
2 - مرجحات جهتيه : حديثى كه از معصوم ( ع ) صادر مىشود ممكن است در جهت تقيه و بيان خلاف واقع باشد و ممكن است در مقام بيان حكم واقعى باشد حال اگر دو حديث متعارض شدند كه احدهما موافق با عامه و اهل سنت است و ديگرى مخالف يا احدهما موافق با عمل سلطان جور [ بنى اميه - بنى عباس و . . . ] است و ديگرى مخالف يا احدهما موافق با عمل قاضى حكومت ظالمانه است و ديگرى مخالف با آن ، در هريك از اين موارد نسبت به حديث موافق دو احتمال موجود است : 1 - شايد در مقام تقيه صادر شده 2 - و شايد در مقام بيان واقع ولى نسبت به حديث مخالف تنها احتمال دوم متصور است و لذا مخالفت با عوامل سهگانهء فوق سبب ترجيح جهت الصدور مىشود كه صدورش براى بيان واقع است نه تقيهاى پس اين رجحان دارد .
البته اين ترجيح جهتى در خصوص احاديث ائمه ( ع ) معقول است كه تقيه داشتهاند ولى نسبت به احاديث نبوى ( ص ) از اين رجحان نتوان مدد گرفت چون احتمال تقيه براى حضرتش نبوده [ اگرچه بقول مرحوم آشتيانى :
و ان وجب عليه حفظ نفسه الشريفة المباركة ] و خوشبختانه اكثريت مطلق اخبار هم احاديثى است كه از طريق ائمه آل البيت بما رسيده و لذا اين ترجيح جهتى هم خيلى كارآمد است .
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 163
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٦٣