وجود بر ضد ديگر است يا حركت و سكون كه لازمهء عقلى حيات زيد است يا تنفّس و تحيّز و . . . لازمهء عقلى حيات موجود جسمانى است و . . . و گاهى يك لازم عادى است همانند سكر كه لازمهء عادى شرب خمر است و رشد فكرى كه لازمهء عادى بزرگ شدن است و هكذا نمو و انبات لحيه كه لازمهء عادى حيات زيد است و . . .
و گاهى لازم شرعى است همانند وجوب تصدق به درهم - حرمت انجام نافله در وقت فريضه وجود نفقه ، حرمت تزويج زوجه ، حرمت تقسيم اموال و تصرف در مال غير و . . .
ما راجع به هر سه قسم بحث خواهيم كرد .
نكتهء هفتم : حكم و لازم شرعى مستصحب هم دو گونه است : گاهى حكم شرعى مستقيما و بلاواسطه بر مستصحب بار مىشود مثلا استصحاب مىكنيم حيات زيد را و نتيجه مىگيريم وجوب نفقه زوجه را و حرمت تزويج زوجه را و . . . و گاهى اثر شرعى مع الواسطه بار مىشود مثلا استصحاب مىكنيم حيات زيد را و نتيجه مىگيريم رشد و نمو او را و بعد نتيجه مىگيريم وجوب تصدق بدرهم را اثر اوّل كه حتما بر استصحاب بار مىشود مورد بحث اثر دوّم است .
با عنايت به اين نكات وارد بحث مىشويم و قبل از ورود در بحث مناسب مىدانم تقسيمبندى كامل مبحث را از بيان مرحوم آشتيانى در بحر الفوائد نقل كنم :
المستصحب لا يخلو امّا ان يكون من الاحكام الشرعية او الموضوعات و على كل تقدير امّا ان يريد باستصحابه ترتيب ما رتب عليه شرعا من الآثار و اللوازم بلاتوسيط امر عقلى او عادى و امّا ان يريد باستصحابه ترتيب غيره عليه و اثبات غيره به و هو على اقسام لانه قد يكون امرا عقليّا و قد يكون امرا عاديا و قد يكون امرا شرعيّا غير ما عرفت .
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 287
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٨٧