ثانى مورد بحث است عند المشهور اين نيز جارى است ولى عند جماعة جارى نيست بيان ذلك :
پارهاى از موضوعات از نظر اسلام داراى دو دسته احكام مىباشند :
1 - احكام تنجيزى و فعلى .
2 - احكام تعليقى و تقديرى ، فى المثل انگور هم داراى حكم تنجيزى است كه عبارت باشد از طهارت و حلّيت و . . . عنب بما هو عنب بالفعل طاهر و حلال است و هم حكم تعليقى دارد كه عبارت باشد از اينكه : العنب اذا غلا يحرم مائه يعنى اگر انگور به جوش آيد در اثر غليان آب آن حرام مىگردد كه اين حكم معلّق بر غليان است نه اينكه منجز و فعلى باشد حال پس از مدتى عنب تبديل به زبيب يعنى كشمش گرديده است اگر فرضا شك كنيم كه آيا الآن هم آن حليت و طهارت باقى است يا از بين رفته ؟ آيا الآن هم حرمت برفرض غليان يعنى حكم تعليقى باقى است يا از بين رفته ؟ نسبت به احكام تنجيزيه بالاجماع استصحاب جارى مىشود و در نتيجه حكم مىشود به بقاء حليت و طهارت ولى نسبت به احكام تعليقيه محل بحث است كه آيا مىتوان استصحاب كرد يا نه ؟ يعنى آيا مىتوانيم بگوئيم :
همانطورىكه در سابق كه عنب بود اذا غلى يحرم مائه الآن هم كه زبيب شده باز هم اذا غلى يحرم مائه ؟ يا خير ؟
عقيدهء مشهور اصوليين : استصحاب همانطورىكه در احكام تنجيزيه جارى مىشود هكذا در احكام تعليقيه نيز جارى مىشود بدليل اينكه ما در استصحاب بيش از اين لازم نداريم كه : مستصحب ما سابقا بطور قطع موجود بوده باشد و شك در بقاء و ارتفاع آن در لاحق داشته باشيم [ اين دو مطلب هم از تعريف و هم از ادله استصحاب مستفاد است ] و امّا بيش از اين مقدار كه حتما بايد وجود هم وجود تنجيزى باشد نه تعليقى هيچ دليلى از عقل و نقل ندارد كه معتبر باشد پس فرقى در جريان استصحاب ميان اين دو دسته نيست اگر جارى است در هر
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 253
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٥٣