مىكنيم استصحاب بقاء اشتغال جارى مىكنيم اين هم يكى از استصحابات عقليه كه جزء استصحابهاى مشهوره هم هست و گروه كثيرى در اينگونه موارد جارى ساختهاند البته در موارد غير علم اجمالى هم مجرا دارد . . .
مرحوم شيخ مىفرمايند : اين هم يكى از اشتباهات است زيرا كه همان عقلى كه قبل از اتيان به احد محتملين يا محتملات حاكم به احتياط و امتثال بود و مىگفت الاشتغال اليقينى يستدعى الفراغة اليقينيّة همان عقل پس از اتيان به احد اطراف هم قاطعانه حكم به احتياط مىكند و خواهان اتيان به باقيمانده از محتملات است زيرا كه مناط حكم عقلى قبل و بعد از اتيان همچنان موجود است و آن اينكه عقل مىگويد دفع عقاب محتمل واجب است .
حال قبل از اين مرحله احتمال عقاب بود و عقل قاطع بود به وجوب دفع پس از اين مرحله نيز احتمال عقاب باقى است . [ چون شايد واجب يا حرام واقعى در همين طرف باقيمانده باشد ] .
و لذا باز هم عقل مىگويد دفع عقاب محتمل واجب است با اين محاسبه شكى باقى نمىماند تا نوبت به استصحاب برسد .
دو تبصرة :
تبصرهء 1 - قبل از اتيان به اطراف علم اجمالى ، علم بود و لذا امتثال مىطلبيد ولى پس از اتيان به بعض اطراف ديگر فعلا علمى نيست تا عقل ما را وادار به امتثال كند و لذا ناچاريم از استصحاب اشتغال مدد بگيريم ، مرحوم شيخ مىفرمايد : لازم نيست الآن هم علم اجمالى فعلى باشد تا برائت ذمهء يقينى لازم باشد بلكه كافى است كه يك لحظه علم اجمالى موجود شود همينكه موجود شد احتمال عقاب آمد و عقل گفت دفع عقاب محتمل لازم است و مادامىكه مطمئن نشويم همچنان اين حكم عقلى باقى است و اطمينان با امتثال همهء اطراف حاصل مىشود .
تبصرة 2 - اشتغال ذمه به دو معنا به كار مىرود : گاهى منظور از بقاء
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 251
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٥١