1 - در ميان فقها و اصوليين اجماعى است كه احكام خمسهء تكليفيه يعنى وجوب و حرمت و . . . از مجعولات شارع مقدس بوده و مستقيما از آن ناحيه جعل شدهاند ولى راجع به احكام وضعيه از قبيل سببيت و شرطيت و جزئيت و . . . اختلاف است كه آيا اينها نيز مستقيما از قبل شارع مقدس جعل و تشريع شدهاند و يا اينها از امور انتزاعيه هستند ؟
از تعبيرات فاضل نراقى استفاده مىشود كه اينها نيز از مجعولات شارع هستند و لذا فرمود : « كلّما جعله الشارع سببا » ولى به عقيدهء محققين از اصوليين منجمله مرحوم شيخ انصارى ره تسبيبات شرعيه از مجعولات شارع نيستند بلكه شارع مقدس مثلا حليت را جعل فرموده و ما از آن سببيت قطع حلقوم للتذكية را انتزاع مىكنم يا وجوب را جعل فرموده و ما از آن جزئيت يا شرطيت را انتزاع مىكنيم و . . . و تمام الكلام فى محله
بنابراين اشكال اول اينست كه اصلا اين اسباب مجعولات شارع نيستند
2 - برفرض قبول كنيم كه احكام وضعيه نيز مثل احكام تكليفيه از امور متأصله هستند يعنى در لوح محفوظ ثبت و ضبط هستند و مستقيما جعل گرديدهاند
امّا اينكه گفتيد اينگونه از احكام داراى دو دسته حقيقت هستند
1 - حقايق واقعيه
2 - حقايق ظاهريه
ما مىگوئيم : همان گونه كه امور خارجيه و مخلوقات جهان خارج و مجعولات به جعل تكوينى تنها داراى يك حقيقت هستند كه حقيقت واقعيه باشد و علم و جهل و ظن و تقليد و اجتهاد و شك و . . . در آنها
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 327
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٢٧