است كه عنوان احتياط محرز باشد .
و امّا شخص غير مجتهد و مقلد و محتاط يعنى جاهل مقصر كه مورد بحث ما است چنين كسى از سه حال خارج نيست زيرا كه يا جاهل مركب است يعنى در اثر تقليد از والدين و ديگران و يا عوامل ديگر قطع پيدا كرده كه مثلا عقد فارسى هم كفايت مىكند يا قطع الحلقوم به تنهائى هم كافى است غافل از اينكه در واقع چنين نيست ولى او براساس قطع خويش عمل مىكند و يا جاهل بسيط يعنى شاك است يعنى توجه دارد كه وظيفهاش اجتهاد يا تقليد است و معذلك از روى سهلانگارى اين دو شيوه را ترك نموده به سراغ اصل برائت رفته و خويش را راحت كرده و به عقد فارسى قناعت مىكند و . . .
امّا جاهل مركب : به عقيدهء فاضل نراقى چنين كسى به منزله مجتهد يا مقلد است يعنى همان گونه كه مجتهد برطبق اجتهاد خويش متعبد مىشود تا زمانى كه تبدل راى پيدا كند و كذا المقلّد كه تفصيلا گفته آمد همچنين جاهل مركب هم طبق اعتقاد جزمى خويش متعبّد است و بايد براساس يقين حركت كند تا زمانى كه كشف خلاف شود و كليه آثار را تا آنوقت مترتب مىكند و سرّ مطلب را در اوائل مباحث قطع دانستيم كه يقين طريق بسوى واقع و حجت عقلى است و متابعت آن عقلا واجب است و لا فرق كه از چه طريقى حاصل شود [ طرق متعارفه يا غير آن ] و براى چه كسى حاصل شود [ آدم متعارف يا قطاع و زودباور ] و در چه زمانى و مكانى باشد و . . .
و خلاصه جاهل به جهل مركب ملحق به مجتهد و مقلّد است كه تفصيلا در كتاب مناهج مرحوم نراقى احكام آن بيان شده
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 321
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٢١