مثل حج - صوم - صلاة و . . .
حال اگر كسى قبل از وقت حكم اينگونه واجبات را فرانگرفت و موجب شد كه در وقت خودش اين عبادات را ترك كرد آيا مؤاخذه دارد يا خير ؟
مشهور گفتهاند : آرى مقصر است و عقاب دارد زيرا كه قبل از وقت و از روز اول مسلمانى التفات اجمالى به واجبات و محرمات و تكاليف واقعيه داشت و بايد بدان ترتيب اثر مىداد حال كه نرفته و فحص نكرده و واجب را در وقت آن تفويت كرده عقاب دارد
حال اگر منظور مشهور احتمال سوّم بود نبايد در اينجا حكم به استحقاق عقاب مىكردند زيرا كه واجب موقت تا وقتش داخل نشود اصلا وجوبى ندارد و وقتى واجب نبود پس مقدّمه آن هم واجب نيست پس قبل از وقت براى ترك تعلم عقابى نيست چون به تبع ذى المقدمه واجب نيست و پس از دخول وقت هم كه على الفرض ملتفت نيست و اصلا توجه ندارد كه مكلف به چنين تكليفى باشد و غافل كه نهى يا امر فعلى ندارد تا عقاب شود پس قبل از وقت كه التفات اجمالى بود وجوبى نبود و بعد الوقت كه بايد وجوب بيايد التفاتى نيست تا وجوب فعلى شود فما قصد لم يقع و ما وقع لم يقصد .
[ البته اينكه در اينگونه موارد مقدمه قبل از وقت ذى المقدمه واجب نيست بر مبناى مشهور قوم است كه مرحوم آشتيانى هم در بحر الفوائد بدان اشارت كرده آنجا كه فرموده :
الرابع : قد برهن فى بحث وجوب المقدمة انّ الوجوب التبعى الغيرى الثابت لها عند المحققين لا يعقل انفكاكه عن الخطاب المتعلق بذيها بعد
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 309
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٠٩