جاهل به موضوع كه نمىدانست اين مكان غصبى است يا نه و لو حكم را مىدانست چنين كسى چه قاصر و چه مقصر اگر در مكان غصبى نماز بخواند صحيح است چون بر جاهل به موضوع فحص واجب نيست و لذا واقع در حق او به درجهء فعليت و تنجّز نرسيده پس حرمت واقعيه بر او فعلى نيست پس عقاب ندارد پس عمل او محكوم به صحت است .
قوله : نعم :
تا اينجا راجع به جاهل بحث شد و امّا راجع به ناسى : مشهور فتوا دادهاند به اينكه ناسى چه ناسى حكم باشد و چه موضوع و چه هر دو عبادتش صحيح است ولى مرحوم شيخ مىفرمايد اگر ناسى به حكم باشد و آن هم مقصر باشد يعنى در اثر بىمبالاتى مبتلا به نسيان شده مشكل است كه بگوئيم عبادت او صحيح است و با جاهل مقصر فرق دارد و بلكه اين اشكال در ناسى موضوع نيز جا دارد زيرا كه ترخيص شرعى روى عنوان جاهل به موضوع بار شده نه ناسى به آن
قوله : فافهم :
شايد اشاره باشد به اينكه : اگر جاهل به موضوع مرخص باشد پس ناسى بطريق اولى مرخص است زيرا كه در حق جاهل احتياط ممكن است مع ذلك واجب نشده پس در حق ناسى كه احتياط هم ممكن نيست بطريق اولى بايد مرخص باشد .
قوله : و ممّا يؤيد :
شاهد دوّم مبنى بر اينكه كلام مشهور با صاحب مدارك متفاوت است و مشهور نظر به احتمال اول دارند اينست كه : مىدانيم كه برخى از واجبات واجب موقت هستند يعنى مشروط به وقت خاصى مىباشند
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 308
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٠٨