جواب ما : اگر كسى در اطراف اين ادلّه تأمل نمايد خواهد يافت كه اوّلا اين آيات و اخبار ارشاد به حكم عقل است كه عقل مىگويد مواظب باش تا گرفتار مخالفت واقع نشوى و اين ادلّه هم ارشاد به همان است و على الفرض مخالفت واقعى در كار نيست و وقتى ارشادى شد مستقلا و جداى از واقع و نفس الامر بر اين اوامر ثواب و عقابى مترتب نيست كما مرّ مرارا
و ثانيا برفرض مولويت مىگوئيم : اين اوامر يك سلسله امرهاى شرعى و مولوى غيرى و مقدّمى است چون در فروع دين و مسائل عمليه مجرّد تحصيل علم و التزام قلبى بدان مطلوب نيست بلكه علم مقدمهء عمل است و وقتى مقدمى شد واضح است كه امر مقدمى بما هو مقدمى داراى ثواب و عقاب نيست
مقتضى دوّم : گفتهاند : شخصى كه بدون تحقيق محتمل الحرمة را مرتكب و محتمل الوجوب را ترك مىكند متجرّى است و تجرّى قبيح است و موجب عقوبت البته بنا بر اينكه اقدام بر محتمل الضرر مثل اقدام بر مقطوع الضرر قبيح و داراى مؤاخذه باشد چنان كه مبناى جماعتى از متقدمين منجمله مرحوم شيخ الطائفه و مرحوم ابن زهره است پس از باب تجرّى عقاب دارد
جواب ما : اوّلا صغراى سخن شما كه مسئله را مبتنى كرديد بر اينكه اقدام بر محتمل . . . مورد قبول نيست و سابقا به تفصيل بحث شد كه مراد از ضرر آيا دنيوى است يا اخروى ؟ . . . و ثانيا كبراى استدلال مخدوش است زيرا كه در مباحث قطع به تفصيل بحث شد كه تجرّى بر مقطوع الحرمة هم موجب عقاب نيست تا چه رسد به تحرى بر محتمل
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 297
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٩٧