فالملزوم مثله پس فحص و طلب علم واجب است و البته منظور از تمكن از تحصيل علم خصوص علم به معناى يقين و اعتقاد جازم نيست بلكه امارات معتبره نيز منظور است يعنى با تمكن از مراجعه به خبر واحد ثقه و ساير طرق معتبرهء شرعيه نيز مجاز نيستيم از اصل برائت استفاده كنيم و مادامىكه طريق بسوى واقع هرچند ظنى وجود داشته باشد جاى اصول عمليه نيست
دليل سوّم : ادلّهء فراوانى كه دلالت دارند بر مؤاخذه و عقاب جهال و اينكه آنان براى انجام معاصىاى كه از روى جهالت انجام دادهاند مستحق مذمت و عقوبت مىباشند كه بعنوان نمونه به چهار روايت اشاره مىكنيم سپس كيفيت استدلال را يك جا بيان خواهيم كرد :
روايت اوّل : شخصى كه مبتلا به مرض پوستى [ آبله زده ] بود مبتلا به جنابت شد از كسانى كه آگاه به حكم الله نبودند سؤال شد كه اين شخص چه كند ؟ آيا گفتند بايد غسل جنابت را بجاى آورد آن بيچاره بخت برگشته غسل كرد و سپس مبتلا به كزاز [ سرمازدگى ] شد و مرد قضيه را براى امام ( ع ) نقل كردند حضرت فرمود : اينها او را كشتند خداى بكشدشان ، چرا نپرسيدند تا از حقيقت آگاه شوند ؟ چرا او را امر به تيمم نكردند ؟
اين دو جملهء اخير در مقام مذمت است روايت دوّم : شخصى از روى جهالت به حكم شرعى جهت قضاء حاجت به بيت الخلاء رفته و از پشت ديوارها صداى غنا و آوازهخوانى را كه از منزل همسايه بلند بود گوش مىداد غافل از اينكه اين استماع نيز حرام است و منحصر به شركت در مجلس لهو و لعب نيست وقتى جريان براى امام نقل شد حضرت فرمودند : چقدر حال و وضع تو بد و رقتبار مىشد اگر در همان حالت مىمردى يعنى در حال معصيت الهى سپس فرمان توبه و غسل توبه براى او صادر فرمودند
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 286
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٨٦