انّما الكلام در رابطه با اجراء اين اصل در باب شبهات حكميه است فى المثل شك داريم كه آيا استعمال دخانيات در اسلام حلال است يا حرام ؟ آيا اقامه براى نماز واجب است يا مستحب ؟ آيا نظر به اجنبيه حلال است يا حرام ؟ آيا دعا عند رؤية الهلال واجب است يا خير ؟ و . . .
در اينگونه موارد آقايان اصوليين و فقهاء شرائطى را جهت بهرهمندى از اصل برائت بيان نمودهاند كه مرحوم شيخ به پارهاى از آن شرائط بعدها از زبان مرحوم فاضل تونى و ديگران اشاره خواهند داشت ولى على التحقيق يگانه شرطى كه نزد خود مصنف ره مقبول است عبارتست از فحص از ادلّهء احكام شرعيه يعنى هركجا به شبههاى از شبهات حكميه برخورد كرديم در آغاز وظيفه داريم به منابع فقه مراجعه نموده و در ابواب مختلفه فقهى به گشتوگذار علمى بپردازيم
آنگاه اگر بدنبال فحص و بررسى يك دليل قاطع يا يك امارهء ظنيه معتبره بر يك طرف بدست آورديم بايد برطبق دليل عمل نمائيم و اگر از ظفر به دليل معتبر بهر نحوى از انحاء مأيوس مانديم حال در اثر فقدان نص باشد يا اجمال نص موجود و يا تعارض نصين آنگاه است كه نوبت به اصالة البراءة مىرسد و جهت رهائى از حيرت در مقام عمل بطور مقطعى از اين اصل مدد مىگيريم و البته بايد اضافه كنم كه غير از اصالة الاحتياط در كليهء اصول عمليهء عامه و خاصه مراعات همين شرط لازم است چنانچه بعدا اشاره خواهد شد و نيز در كليهء اصول لفظيه از قبيل اصالة الظهور ، اصالة العموم ، اصالة الاطلاق ، اصالة الحقيقه و . . . نيز مطلب از همين قرار است و گرنه اگر بنا بود هركسى به مجرد برخورد با يك عام يا مطلق كتابى و سنّتى و يا به مجرّد برخورد به شبهه از اين اصول لفظى و عملى
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 283
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٨٣