( تنبيه چهارم )
تنبيه چهارم و آخرين تنبيه از تنبيهات اقل و اكثر و شك در جزئيت و شرطيت پيرامون دو مطلب است كه چون احكامشان مشترك است با هم ذكر شده :
مطلب اوّل : در دوران امر ميان شرطيت چيزى [ شرط آنست كه وجودش در مأمور به دخيل باشد ] و مانعيّت آن [ مانع است كه عدمش معتبر و وجودش مزاحم است ] چه بايد كرد ؟ يعنى يقين داريم كه فلان شىء در مأمور به مدخليت دارد ولى نمىدانيم كه آيا بر وجه شرط دخيل است يا بر وجه مانعيّت در اينجا چه بايد كرد ؟ دو مثال براى اين مطلب :
1 - در رابطه با جهر يا اخفات قرائت نماز ظهر روز جمعه دو قول است :
عدّهاى گفتهاند : جهر به قرائت واجب است [ شرطيت ] و عدهاى گفتهاند : اخفات واجب و جهر مبطل است [ مانعيت ] و براى ما هيچ طرفى مدلل نيست و لذا امر دائر است ميان شرطيت جهر يا مانعيت آن كما اينكه عكس آن را مىتوان گرفت كه امر دائر است ميان شرطيت اخفات يا مانعيت آن
2 - مىدانيم كه در نمازهاى سه يا چهار ركعتى در ركعت سه و چهار مصلّى مخير است ميان قرائت حمد و يا تسبيحات اربع ولى بحثى است كه آيا بسم الله سورهء حمد را بايد جهرا بخواند و يا بايد اخفاتا بجا آورد و جهرا مبطل است ؟ باز دوران امر است ميان شرطيت و مانعيت جهر به بسمله يا اخفات آن