و لفظيه بيان شد و اينك وارد مرحلهء سوم يعنى مقتضاى اخبار عامّه مىشويم ، فنقول : به سه روايت براى اثبات قول ثانى استدلال شده و كسانى مدعى هستند كه از اين اخبار جزئيت و شرطيت مطلقه استفاده مىشود كما اينكه گروهى منكر اين معنا هستند و آن سه روايت عبارتست از :
1 - حديث نبوى معروف كه متن كامل آن عبارتست از :
خطب رسول الله ( ص ) فقال : ان الله كتب عليكم الحج فقام عكّاشة و يروى سراقة بن مالك فقال : أ في كل عام يا رسول الله ( ص ) فاعرض عنه حتى عاد مرتين او ثلاثا فقال : و يحك و ما يؤمنك ان اقول نعم ؟
لو قلت لقضيت ما استطعتم و لو تركتم لكفرتم فاتركونى ما تركتم و انما هلك من كان قبلكم بكثرة سؤالهم و اختلافهم الى انبيائهم فاذا امرتكم بشيء فاتوا منه ما استطعتم و اذا نهيتكم عن شىء فاجتنبوه
محلّ استشهاد همين جمله ما قبل آخر [ فاذا امرتكم بشيء فأتوا منه ما استطعتم ] مىباشد كه مضمونش اينست كه هرگاه شما را به كارى فرمان دادم آن مقدارى كه مقدورتان است حتما انجام دهيد و در ما نحن فيه يكى از اجزاء متعذر شده ولى بقيه اجزاء كه مقدور است پس بايد اتيان كنيد و هذا هو المطلوب و در نتيجه جزئيت آن جزء متعذّر مخصوص به حال تمكن خواهد بود
2 - حديث علوى اوّل : عن على ( ع ) : الميسور لا يسقط بالمعسور يعنى آن عملى كه - ميسور و مقدور شما است و به راحتى از عهدهء انجامش برمىآئيد به واسطه آن عملى كه معسور و متعذر شده از عهدهء شما ساقط نمىشود بلكه مقدار ميسور را حتما بايد انجام دهيد و در ما نحن فيه يك
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 228
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٢٨