مرحوم شيخ را بيان نموده و سپس فرق مذكور را ردّ مىكنيم :
امّا مقدّمه :
مرحوم آشتيانى در بحر الفوائد فرموده : اقل و اكثر در يك تقسيم به دو قسم مىشوند :
1 - اقل و اكثر كمّى و آن در رابطه با اجزاء خارجيه است همانند سوره نسبت به نماز .
2 - اقل و اكثر كيفى و آن در مورد شرائط و قيود يا اجزاء ذهنيّه است همانند رقبه نسبت به ايمان آنگاه قدر مسلم از اقل و اكثر همان قسم اول است و احكامى كه تا به حال ذكر شد مربوط به او است ولى به عقيدهء مرحوم شيخ فرقى ميان اين دو نيست و در اقل و اكثر كيفى هم نسبت به اكثر ، ادلّهء برائت جارى است .
و امّا استدلال مرحوم شيخ : ادلّه برائت از عقل و نقل در ما نحن فيه و نسبت به شرط مشكوك جارى است و حكمت اين ادلّه هم در اينجا سارى است .
امّا جريان اصل برائت : عقل مىگويد : عقاب بدون بيان قبيح است و در ما نحن فيه هم نسبت به شرط و قيد زائد ما هرچه گشتيم بيانى نيافتيم پس اگر ترك كرديم و در واقع واجب بوده عقابى نخواهيم داشت و گرنه عقاب بلا بيان است و هو قبيح .
شرع هم مىگويد : ما حجب الله علمه عن العباد فهو موضوع عنهم و در ما نحن فيه نسبت به شرط مشكوك احاديث رفع - حجب ، سعه و . . .
جارى است و لذا حكم به برائت مىكنيم
و امّا جريان حكمت : ادلّهء برائت از عقل و نقل به منظور رفع كلفت