و امّا بنا بر قول به اعمّ الفاظ عبادات اجمال نداشته بلكه اطلاق دارند و عند الشك در شرطيت يا جزئيت به اطلاق كلام تمسك مىكنيم [ تفصيلا اين قسمت توضيح داده خواهد شد ] در اينجا اجمال در معناى شرعى است كه نمىدانيم آيا صلاة در نزد شارع نام مجموعهء بدون سوره است يا با سوره ؟
اين بود بيان دو مثال و طرح عنوان مسئله .
و ضمنا اجمال عوامل مختلفى دارد : گاهى اجمال در اثر اشتراك لفظى و نبود قرينهء معينه است و گاهى اجمال در اثر دوران بين حقيقت و مجاز مشهور است و . . .
و امّا حكم اين مسئله :
مرحوم شيخ مىفرمايد : ما همانطورىكه در مسئله اوّل يعنى فقدان نص نسبت به اكثر برائتى شديم همچنين در مسئله دوّم يعنى اجمال نص هم بالنسبة به اكثر برائتى مىشويم
و بيان ما همان بيان است يعنى هم برائت عقليه جارى مىشود به اينكه نسبت به اكثر بيانى ترسيده و عقاب بدون بيان و اصل كامل قبيح است و هم برائت نقليه جارى مىشود يعنى مىگوئيم : علم اكثر از ما محجوب است پس از عهدهء ما مرفوع است و . . .
قوله : و ربما يتخيل :
در اين قسمت مجموعهء ادلّهء قائلين به اصالة الاحتياط نسبت به اكثر را طرح كرده و جواب مىدهيم :
دليل اوّل : ما اگرچه در مسئله فقدان نص نسبت به اكثر برائتى شويم ولى در باب اجمال نص نسبت به اكثر احتياطى مىشويم
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 124
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٢٤