واجب شده مثل قطع مسافت للحج دوباره خود واجب غيرى يا مقدّمى بر دو قسم مىشود :
1 - مقدّمه خارجيّه : امورى كه از ماهيّت و حقيقت مأمور به خارجاند ولى صحت عمل بر آنها متوقف است
2 - مقدّمه داخليّه : امورى كه داخل در ماهيت مأمور به هستند و معذلك مأمور به بر آنها متوقف است و آنها عبارتند از اجزاء يك مركّب كه هرگاه واجبى مركّب و ذات الاجزاء باشد مثل نماز و حج و . . .
هر جزئى بهنوبه خود تشكيلدهنده آن ماهيت است و مركّب برآن متوقف است با حفظ اين مقدّمه .
مرحوم شيخ در جواب مرحوم شريف العلماء مازندرانى مىفرمايند :
اوّلا همانطورىكه ترك واجبات نفسيّه منشأ استحقاق عقاب است واجبات غيريّه همچنينند منتهى در واجب نفسى بر ترك خود واجب عقاب مىشويم و در واجبات غيريه ترك مقدّمه سبب ترك ذى المقدّمه مىشود و ترك ذى المقدمه عقابآور است و سبب السبب سبب .
در نتيجه به نظر ما لا فرق ميان واجبات نفسيه و غيريه و در هر دو اخبار برائت جارى مىشود و آن هدف كه نفى عقاب و مؤاخذه باشد تأمين مىشود .
قوله : نعم :
آرى اگر مرحوم استاد بتواند اين مدّعا را ثابت كند كه ادلّهء برائت ظهور دارند در نفى استحقاق عقاب براى خصوص ذات اين عمل در اين صورت اخبار مختص به واجبات نفسيه مىشود و واجبات غيريّه را شامل نمىشوند ولى اثبات اين مطلب از خرط القتاد مشكلتر است .
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 101
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٠١