قوله : و كان بعض مشايخنا :
مرحوم شريف العلماء مدّعى شده كه اخبار برائت ظهور در واجبات نفسيّه دارند و به درد شك در اينگونه واجبات مىخورند امّا به درد واجبات غيريه و مقدّميه نمىخورند فى المثل اگر شك كنيم كه آيا دعا عند رؤية الهلال واجب است يا خير و هيچ دليلى برآن نداشته باشيم از اخبار برائت استفاده كرده و به حكم رفع ما لا يعلمون و حديث حجب و سعة و . . . آن وجوب را نفى مىكنيم .
امّا اگر شك كنيم كه آيا فلان امر مقدّمهء فلان واجب هست يا خير از اين اخبار استفاده نمىكنيم و سر مطلب آنست كه هدف اخبار برائت نفى استحقاق عقاب است و مؤاخذه مخصوص به واجبات نفسيّه است و امّا واجب غيرى بالاجماع مخالفت آن داراى عقاب نيست و ما نحن فيه من هذا القبيل يعنى شك در جزئيت از قبيل شك در وجوب غيرى است بدليل اينكه برفرض كه جزئى واجب باشد وجوبش غيرى و مقدّمى است يعنى مقدمة للكلّ واجب مىشود پس در اينگونه از شكوك جاى اخبار برائت نيست [ حال چه بايد كرد ؟ يا ايشان با حكم عقل برائتى مىشوند و يا با ادلّهء احتياط در ما نحن فيه احتياطى هستند ولى مرحوم شيخ طرح نكردهاند ]
قوله : و لا يخفى :
مقدّمه : واجب در يك تقسيم به دو نوع متنوّع مىشود :
1 - واجب نفسى و آن عبارتست از واجبى كه لنفسه واجب شده مثل نماز و . . .
2 - واجب غيرى و آن عبارتست از عملى كه لغيره و للوصول الى الغير
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 100
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٠٠