تا به آخر خون ببيند اجمالا مىداند كه سه روزش حيض است ولى آيا سه روز اول است يا دوّم يا سوّم و . . . نمىداند .
در اين مثال شبهه محصوره است چون يك ماه ده تا سه روز بيشتر ندارد و ضمنا اين اطراف تدريجى هم هستند زيرا كه تا سه روز اوّل سپرى نشود سه روزهاى بعدى فرا نخواهد رسيد .
مثال 2 - بازرگانى را تصور كنيد كه در طول امروز يا اين هفته و ماه مثلا بيست معامله انجام خواهد داد و علم اجمالى دارد كه يكى از اين معاملات ربوى است ولى تفصيلا نمىداند در اين مثال هم شبهه محصوره است و ضمنا يك طرف شبهه بالفعل موجود است كه همين معاملهء جارى باشد امّا ساير اطراف تدريجا يكى پس از ديگرى موجود خواهند شد .
مثال 3 - مردى قسم خورده كه در طول اين ماه يكى از شبها با همسرش آميزش نكند ولى تفصيلا نمىداند كه كدام شب است در اينجا همه شبهه محصوره و اطراف آن بتدريج قدم به عرصهء وجود مىگذارند و تا امشب سپرى نشود شب بعد از راه نخواهد رسيد .
حال در رابطه با اينگونه از شبهات دو سؤال و جواب مطرح است :
سؤال اوّل اينست كه آيا همانطورىكه در موجودات فعليّه علم اجمالى سبب وجوب احتياط بود در موجودات تدريجيّه هم كذلك يعنى علم اجمالى موجب احتياط است يا خير ؟ سؤال دوّم : برفرض كه موافقت قطعيه با اينگونه از علوم اجماليه واجب نباشد آيا مخالفت قطعيه با آنها حرام است يا آن هم جايز است ؟
جواب سؤال اوّل : مرحوم شيخ ره مىفرمايد : عند العقل و الشرع فعلى بودن و تدريجى بودن ملاك نيست بلكه ما ضابطهاى ذكر كرديم براى وجوب احتياط و هركجا آن ضابطه منطبق شد احتياط واجب خواهد بود
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 313
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣١٣