حكم شرعى نفيا و اثباتا دائر مدار ظن است به او مراجعه مىشود آنگاه تفاوت دو نظر اينست كه بنا بر اوّلى در موارد نبود مظنّه بر يك طرف يعنى موارد شك بايد على القاعده به همان اصل به همان اصل اولى يعنى احتياط مراجعه كنيم ولى بر مبناى دوّم خير رجوع مىشود به اصول عمليه و اعتراض ما بر مبناى اوّل بود آرى بر مبناى دوّم اعتراض وارد نيست ولى يا قائل ندارد يا بسيار نادر است .
نكته پنجم : انسدادىها از جهت حجّت دانستن ظن چند گروهند كه اهمّ آنها دو دسته مىباشند :
عدّهاى ظن مطلق را مطلقا حجت مىدانند چه ظن قوى و چه ظن قوى و چه ضعيف به عبارت ديگر ظن اطمينانى و غيره .
2 - عدّهاى هم ظن مطلق را فى الجملة حجت مىدانند يعنى اگر مفيد ظن اطمينانى باشد و اينكه در لابلاى عبارت سه بار اين تعبير مطلقا او فى الجملة آمده اشاره به اين دو مبنى است . نكات لازم را ذكر كرديم و اعتراض مرحوم شيخ به انسداديون را هم آورديم .
و در خاتمه مىگوئيم : از اين اعتراض مرحوم شيخ پاسخهائى داده شده و برآن پاسخها ايراداتى وارد شده كه مرحوم آشتيانى در بحر الفوائد طرح فرمودهاند فمن شاء فليراجع .
تنبيه ششم
تنبيه ششم از تنبيهات علم اجمالى و شبههء محصوره در رابطه با امور تدريجى است : بطور كلّى اطراف شبههء محصوره گاهى از امور فعلىّ الحصول هستند يعنى امورى كه همهء آنها بالفعل در خارج حاصل و موجودند نظير انائين مشتبهين و . . .