واقعيه بپرهيزيم و از طرفى هم متابعت از امارات ظنيهء معتبره نظير خبر واحد ثقه را بر ما واجب كرده .
امّا نه اينكه واقع بما هو هو در حق ما منجز باشد تا هركجا علم تفصيلى نبود احتياط واجب شود و نه اينكه مؤداى اماره بما هو هو وظيفه ما باشد .
كه مستلزم تصويب باطل است بلكه منظور اينست كه واقع را مىخواهم .
امّا از طريق اين امارات يعنى از اين را براى رسيدن به واقع استفاده كنيد نه اينكه واقع را على كل حال بخواهد بلكه واقع از اين طريق را مىطلبد چه اين اماره مصيب باشد يا خاطى و اين بدان معنا است كه شارع مقدّس قناعت نموده و سختگيرى روا نداشته است .
منتهى بعضى جاها تعيين كرده كه معينا از اين را برويد مثل راه خبر ثقهء بدون معارض و بعض موارد اختيار را به ما واگذارده مثل باب تعارض خبرين و ما نحن فيه من هذا القبيل يعنى در اضطرار به احدهما المعين معينا از ما خواسته از ديگرى اجتناب كنيم و در اضطرار الى احدهما المخير اختيار را به ما واگذاشته .
قوله : و مما ذكرنا :
يك بحث جنبى : مبحث اصلى ما در رابطه با اضطرار به بعض اطراف شبهه تا اينجا تمام شد اينك يك بحث خارجى داريم با انسدادىها در رابطه با علم اجمالى كبير و به تعبير بهتر اعتراضى داريم و يا سؤالى كه جوابى براى آن ندارد قبل از طرح اين سؤال نكاتى را به عنوان مقدّمه طرح مىكنيم كه تفصيل آن را در جلد سوّم شرح اصول فقه در مقدمه 8 و 9 و 10 مباحث حجت آوردهام :
نكته اوّل : هر مسلمانى قبل از اينكه به كتاب و سنّت و خلاصه به منابع احكام مراجعه نمايد علم اجمالى دارد به اينكه دين اسلام يك سلسله
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 307
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٠٧