به زودى خواهد آمد كه هركجا در موارد علم اجمالى يك طرف مورد ابتلاء باشد و طرف ديگرى از محلّ ابتلاء خارج باشد آنجا علم اجمالى از اثر مىافتد و ما نحن فيه من هذا القبيل زيرا كه معمولا مايعات داخل ظرف مورد ابتلاء و استفاده است و كسى با بيرون و پشت ظرف كارى ندارد الّا ما شذّ و ندر پس از اين باب احتياط واجب نيست نه اينكه مطلقا احتياط واجب نباشد .
و امّا جواب دوّم محدث بحرانى كه گفت در مواردى كه اطراف شبهه متفقة الماهية باشند احتياط واجب است . . .
اوّلا چهار دليلى كه ما براى وجوب احتياط اقامه كرديم به ويژه دليل دوّم كه عمده دليل ما بود عموميت دارد و فرقى ميان متفق الماهية و مختلف العنوان نمىگذارد در همه صور مقتضى موجود و مانع مفقود و بايد احتياط كرد .
و ثانيا كلام شما خيلى مجمل است و يك ضابطهء مشخّص ندارد زيرا كه مرادتان از ماهيّت چيست ؟ آيا مرادتان ماهيت صنفيه است كه اطراف شبهه در تحت يك صنف داخل باشند ؟ يا مراد ماهيت نوعيه است ؟
يا ماهيت جنسيّه ؟ آن هم آيا جنس قريب ؟ يا جنس بعيد ؟ و يا جنس ابعد و جنس الاجناس ؟ يا از اين هم بالاتر چون در عالم هر دو چيزى را مىتوان تحت عنوان موجود و شيئى و . . . داخل كرد منظورتان كدام مرحله است ؟
قوله : نعم هنا :
بطور كلّى شبهه محصوره در يك تقسيم به پنج قسم منقسم مىشود و از مجموعه اينها چهار تفصيل بدست مىآيد كه بايد ديد كداميك از تفصيلات منظور اين محدّث است ؟ صورت اوّل : گاهى اطراف شبهه متفقة الماهية و الحكم و العنوان هستند مثل اينكه علم اجمالى داريم كه يا اين ظرف آب نجس و واجب الاجتناب است و يا ظرف آب دوّم در اينجا ماهيّت
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 252
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٥٢