مثلا اجير شده يا دو سال باز فتوا همان است .
4 - شخصى يقين دارد كه نماز ظهر امروزش قضا شده ولى نمىداند كه آيا تنها ظهر قضا شده يا عصر هم قضا شده باز گفتهاند اتيان اقل كافى است و نسبت به ما زاد اصل برائت جارى كند با اينكه اقل و اكثر استقلالى است .
سؤال فرق اين مثال چهارم با مورد بحث ما در چيست ؟
جواب : مورد بحث ما در جائى است كه هم شك در عدد دارد و هم شك در فرائض كه آيا نمازهاى فائته صبح است يا ظهر است و . . . ولى در مثال مذكور فريضه مشكوكه معلوم است كه عصر باشد .
قوله و ربما يظهر :
مرحوم سيد بحر العلوم به دفاع از مشهور برخاسته و خواسته ميان اين چند مورد با مورد بحث ما فرق بگذارد و ثابت كند كه قياس مع الفارق است و در مقام فرق فرموده : علم اجمالى و دوران بين اقل و اكثر بر دو گونه است :
1 - گاهى علم اجمالى ما مسبوق به يك علم تفصيلى است يعنى به هنگامى كه نمازهاى فريضه از ما فوت مىشد ما يقين تفصيلى داشتيم كه چند نماز است ؟ و از كدام نمازها است ؟ صبح ؟ يا ظهر ؟ و . . . ولى بعدها با مرور زمان و انباشته شدن فرائض فائته حالت نسيان و غفلت بر ما عارض شده و الآن مردد شدهايم بين الاقل و الاكثر .
2 - و گاهى علم اجمالى ما مسبوق به علم تفصيلى نيست بلكه ابتدا به ساكن براى ما علم اجمالى پيدا مىشود به اينكه اقل واجب است يا اكثر بدون اينكه قبلا توجهى و التفات و علمى در ميان باشد مثلا همينالان ملتفت شد كه لباس او خونين بوده و نمازهائى با لباس نجس خوانده ولى چند نماز است نمىداند يا مثلا همينالان پدر را از دست داد و اجمالا مىداند كه نمازهائى به گردن پدر مانده ولى اقل است يا اكثر نمىداند و . . .
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 136
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٣٦