و اكثر كه شك در مكلف به است و علم اجمالى به اصل تكليف داريم تخيير باشد پس در باب شك در تكليف مستقل بطريق اولى . . .
در خاتمه : ما گفتيم : در شبهه وجوبيه يا تحريميه كه منشأ شبهه تعارض نصين باشد حكم ، تخيير است امّا به كلمات اصحاب كه رجوع كنيم مىبينيم در تعارض ناقل و مقرر نوعا ناقل را مقدم داشتهاند و در تعارض مبيح و حاظر نوعا حاظر را مقدم داشتهاند و در تعارض حديث دال بر اباحه و دال بر وجوب نوعا دال بر وجوب را مقدم كردهاند و در هيچكدام تخييرى نشدهاند سر مطلب چيست ؟
شيخ مىفرمايد : شايد اين فتاوى به ملاحظه اصل عقلى و با قطع نظر از اخبار باب متعارضين باشد و گرنه به آن ملاحظه جاى تخيير است .
4 - مسئله چهارم - شبهه موضوعيه
چهارمين مسئله از مسائل شبهه وجوبيه ، پيرامون شبهات وجوبيه موضوعيّه است يعنى شك در حكم وجوبى جزئى دارم و منشأ شبهه هم عوامل خارجيه است نه خطاب شارع مقدّس مثلا مىدانيم كه در اسلام هر نماز واجبى كه از انسان فوت شود بايد تدارك كند يعنى در خارج وقت آن را بايد بجا آورد و در روايات آمده : اقض ما فات كما فات و يا من فاتته فريضة فليقضها و . . .
پس حكم كلّى روشن است ولى در خارج الآن و بالفعل شك داريم كه آيا نمازى از ما فوت شده .
تا مشمول اين خطاب شويم يا خير ؟ شبهه وجوبيه است يعنى شك دارم در وجوب قضاء فلان نماز و منشأ شبهه هم يك سلسله امور خارجيه