فى الهلكات حال اگر كلمهء الشبهة را ملاحظه كنيم مطلق است و دلالت مىكند بر اصل طبيعت و قابل صدق بر هر فردى از افراد شبهه مىباشد و اگر كلمهء الشبهات را بگيريم كه جمع محلّى به حليت الف و لام است و چنين لفظى مفيد عموم است و شامل مىشود جميع شبهات را چه شبهات مقرونهء به علم اجمالى و چه شبهات بدويّه ، و در هريك هم شامل مىشود شبهه حكميه و موضوعيه را و در هركدام شامل مىشود وجوبيه و تحريميه را و در هريك از صور مذكور شامل مىشود قبل الفحص و بعد الفحص و اليأس را در نتيجه ما نحن فيه را هم كه شبهات حكميه تحريميه بعد الفحص و اليأس باشد شامل مىگردد اين معناى مطابقى اخبار است و اين روايات به دلالت تضمنيه دلالت مىكنند بر اينكه در كليهء مواردى كه احتمال تكليف باشد احتمال هلاكت هم هست و از جمله در ما نحن فيه آنگاه متبادر به ذهن از هلاكت محتمله در لسان شارع و در باب احكام شرعيهء فرعيهء دينيه هلاكتهاى دنيوى و مضرات غير عقوبتى نيست بلكه متبادر هلاكت اخرويه يعنى عقوبت است زيرا كه مهمترين هدف شارع عبارتست از نجات مردم از عقاب نه از ساير مضرات پس نتيجه مىگيريم كه در جميع شبهات حتى شبهه حكميه تحريميه و شك در اصل تكليف آن هم بعد الفحص و اليأس احتمال عقوبت وجود دارد و لا ريب در اينكه وقوف خير است از گرفتار عقاب شدن و به دلالت التزاميه دلالت دارند كه پس در تكاليف مجهوله نيز عقاب وجود دارد يعنى اگر مرتكب شدى و در واقع حرام بود معاقب هستى و بخاطر جهالت آن عقوبت مرتفع نمىشود پس از طرفى به حكم اين اخبار در تكليف واقعى مجهول هم عقاب وجود دارد و از طرفى اخبارى و اصولى متفقالقولند بر اينكه عقاب بدون بيان و اصل قبيح است پس به اين نتيجه مىرسيم كه شارع مقدس در موارد شبهه احتياط را بر ما واجب كرده و اگر مخالفت كرديم عقاب داريم و اين وجوب احتياط بيان بر واقع
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 340
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٤٠