و بالجمله : مفاد تمام اخبار توقف عبارتست از دورى جستن و نجات يافتن از هلاكت محتمله پس اخبار التوقف كه مبين حكم است و طلب توقف مىكند موضوعشان هلاكت محتمله است و موضوع را بايد از خارج احراز كنيم تا اين حكم برآن بار شود و حكم براى خود موضوع درست كن نيست زيرا كه توقف موضوع بر حكم مستلزم دور است چون تا موضوعى جلوتر مفروض نباشد كه حكمى نيست و بر اين موضوع بار نمىشود پس حكم متوقف بر موضوع است از طرف ديگر بخواهيم بتوسط حكم موضوع درست كنيم پس موضوع هم متوقف بر حكم مىشود و هذا دور و باطل و لذا در مواردى كه اخبار توقف ارشاد وجوبى هستند بايد موضوع را از خارج احراز كنيم كه همان احتمال عقاب است تا وجوب بيايد و نيز در مواردى كه اخبار ارشاد استحبابى هستند بايد موضوعشان كه احتمال ضرر ديگر است محرز شود تا حكم بيايد و الّا با خود اين اوامر كه موضوع درست نمىشود و وقتى كه موضوع از خارج احراز شد مىگوئيم عقل خود مستقل است كه در موارد احتمال عقاب اجتناب واجب است و در موارد احتمال ضررهاى ديگر دورى جستن راجح است و نيازى به اخبار نيست پس اخبار ارشاد وجوبى يا استحبابى مىشوند آن هم كه مخالفتش علىحده عقاب ندارد بنابراين اخبار توقف نه به درد ساختن موضوع مىخورند زيرا موضوع را كه همان احتمال هلاكت است بايد از خارج احراز كرد و نه به درد حكم مىخورند چون وقتى موضوع محرز شد عقل مستقل به حكم است و نيازى به بيان شارع نيست پس جناب آقاى اخبارى اينها ارشادى هستند نه مولوى .
فان قلت : مستشكل مىگويد : اخبار توقف بطور اطلاق و يا به وجه عموم و به نحو كليت ما را به توقف در نزد شبهه امر فرموده و فرموده : قفوا عند الشبهة سپس علت آورده به اينكه : الوقوف عند الشبهات خير من الاقتحام
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 339
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٣٩