قد يفعل و قد لا يفعل در اين صورت هم مىگوئيم اتيان يا ترك احيانا را غرض تكليف قرار دادن عبث و بلكه محال است چون تحصيل حاصل است زيرا بدون تكليف هم مكلّف گاهى شرب توتون مىكند و گاهى هم ترك مىكند . پس تكليف الجاهل به چند صورت متصور است در بعضىها اصل تكليف ، تكليف به غير مقدور است كه سيّد گفت و در بعضىها اصل تكليف ممكن است ولى از مولى صادر نشده البته منظور تكليف فعلى و منجز است و الّا نسبت به واقع كه مكلف است .
قوله و اعلم : دليل چهارم بر برائت هم كه دليل عقلى بود و آن قبح عقاب بلا بيان بود همانند برخى از ادلّه شرعيه از قبيل آيات و پارهاى از روايات و برخى از بيانات اجماع دلالتش بر مطلوب معلّق است بر اينكه در آينده اثبات شود كه أدلّة الاحتياط به درد شبهات بدويه نمىخورند و الّا اگر آنها در اين باب هم بيانيت داشتند بر اين قانون وارد شده و موضوع آن را كه عدم البيان است نابود سازند و ديگر جاى استدلال به اين قانون نيست .
قوله : و قد يستدل : مرحوم شيخ در باب شك در تكليف براى اثبات برائت دو دسته از ادلّه و وجوه را مطرح نمودهاند :
دسته اوّل وجوه ناهضه يعنى وجوهى كه صلاحيت استدلال بر برائت را دارند و مىتوانند قيام نمايند براى اثبات اين امر و آنها عبارت بودند از ادلّه اربعه كه ذكر شد دستهء دوّم وجوه غير ناهضه يعنى وجوهى كه ديگران براى اثبات برائت بدان استدلال نمودهاند ولى به عقيدهء مرحوم شيخ با اين دلائل مطلوب ثابت نمىشود و فعلا بحث ما در اين بخش است و مجموعا سه وجه از اين وجوه را آورده و جواب مىدهند : وجه اوّل يا استصحاب البراءة :
جناب صاحب فصول براى اثبات برائت به اين دليل تمسك نموده به اين بيان كه در دوران صغر سن و قبل البلوغ ذمّهء شخص نسبت به شرب توتون
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 313
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣١٣