سؤال : چرا شهرت را به اجماع منقول ضميمه كرديم ؟
جواب : چون اجماع منقول عندنا به تنهائى حجيتى ندارد ولى گاهى مع الانضمام ارزش پيدا مىكند كه تفصيل آن در جلد اوّل از اين شرح گفته آمد .
و امّا اجماع منجّز عملى يا سيره .
وقتى كه ما تاريخ را ورق مىزنيم تا به صدر اسلام مىرسيم مىبينيم كه سيرهء مسلمين از صدر اسلام و زمان رسول اللّه ( ص ) تا به امروز و بلكه سيرهء همه پيروان اديان آسمانى اعمّ از اسلام و غيره بر اين بوده كه نسبت به امورى كه مشتبه بوده و احتمال حرمت مىدادند اوّل فحص مىكردند و اگر دليلى نمىيافتند آن امر مشتبه را مرتكب مىشدند و خود را ملزم به ترك نمىدانستند و اين سيره در مسمع و منظر شارع بوده معذلك ردع نكرده پس ما كشف مىكنيم رضايت شارع را و چنين سيرهاى حجّت است و نيز طريقهء شارع هم بيان محرمات بوده نه مباحات و اين بر همان اساس است كه رخصت در فعل و إباحة الفعل نياز به بيان ندارد و كافى است كه نهيى در آن نباشد اين حرمت است كه بيان مىطلبد .
قال المحقق : اهل شرائع عموما چه مسلمان و يا غير مسلمان تخطئه نمىكنند كسى را كه مبادرت كند به خوردن چيزى از مشتهيات و امورى كه ميل به آنها دارد و فرق نمىگذارند در عدم تخطئه ميان چيزى كه يقين به حليت و جواز شرعى آن دارند و ميان چيزى كه مشكوك است و علم به هيچ طرف نيست و اهل شرائع واجب نمىكنند بر شخص كه هرگاه چيزى از مأكولات يا مشروبات را بخواهد استفاده كند حتما يقين به جواز پيدا كند و نصى بيابد و در بسيارى از محرمات اگر شخص از روى جهالت مرتكب شود او را معذور مىشمارند درحالىكه اگر ارتكاب مشتبه ممنوع بود اهل شرائع تخطئه مىكردند شخص
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 305
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٠٥