شبهات بدويه بيانيت دارند و اذا جاء البيان ارتفع عدم البيان پس بايد در آينده ثابت كنيم كه ادلّه احتياط در باب شبهات بدويه بيانيت ندارند تا نوبت به اين حديث و امثال او برسد .
حديث چهارم : روايت عبد الاعلى از امام جعفر صادق ( ع ) :
قال : سألته عمن لم يعرف شيئا هل عليه شىء [ عقوبت ] ؟ قال ( ع ) : لا .
كيفيت استدلال : در حديث شريف دو احتمال وجود دارد :
1 - مراد از شىء اوّل يك شىء معين و بخصوص باشد ، من لم يعرف شيئا اى من لم يعرف حرمة شرب التتن مثلا [ امّا نسبت به ساير احكام عارف است ] حال چنين كسى كه نسبت به حكم فلان شىء معين جاهل است مؤاخذه نخواهد شد اگر در خلاف واقع بيفتد .
2 - مراد از شىء اوّل تعميم و عموميت باشد يعنى كسى كه هيچ نمىداند و به كلى از اسلام و احكام بىاطلاع است [ جاهل قاصرى كه در اقصى نقاط عالم زندگى مىكند و هيچ از اسلام نمىداند ] چنين كسى معذور است و عند المخالفة معاقب نخواهد بود نه كسى كه نسبت به خصوص شرب توتون شاك است ولى مجتهد است و همهء احكام ديگر را مىداند .
حال بنا بر احتمال اول حديث به درد ما مىخورد و استدلال هم بر همين اساس است ولى بنا بر احتمال ثانى حديث مربوط به جاهل قاصر بوده و ربطى به مجتهد شاك در فلان امر ندارد و متأسفانه اوّلا حديث ظهور در احتمال ثانى دارد بدليل اينكه شيئا نكره در سياق نفى است و هو يفيد العموم و ثانيا برفرض كه ظاهر در دوّمى نباشد مجمل و ذو احتمالين مىشود و اذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال حديث پنجم : امام ( ع ) فرموده : ايما امرئ ركب امرا بجهالة فلا شىء عليه :
كيفيت استدلال : كسى كه حرمت شرب توتون را نمىداند اگر مرتكب
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 280
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٨٠