نسيان راه ندارد ] بلكه از باب رحمت و لطف بر شما بندگان است . بنابراين راجع به حديث حجب بايد گفت : ما قصد لم يقع و ما وقع لم يقصد .
حديث سوم يا حديث سعه : سومين حديثى كه بدان تمسك شده آنست كه امام ( ع ) فرموده : الناس فى سعة ما لا يعلمون ، كيفيت استدلال :
در اين حديث از لحاظ قواعد نحوى دو احتمال وجود دارد :
1 - كلمهء ما موصوله باشد و كلمهء سعة بسوى آن اضافه شده باشد و معناى عبارت بنابراين احتمال چنين مىشود : الناس فى سعة الحكم الذى لا يعلمون .
2 - كلمهء ما مصدريهء زمانيه باشد كه ما بعد خود را به تأويل مصدر مىبرد و دلالت بر ظرف زمان دارد و معناى عبارت اينست كه الناس فى سعة [ با تنوين ] دوام عدم علمهم بالحكم حال على كلا التقديرين حديث قابل استشهاد است به اينكه بگوئيم :
حرمت شرب توتون از احكامى است كه مردم نسبت به آن لا يعلمون هستند [ صغرى ] .
و هر حكمى كه نسبت به آن عالم نباشند پس در وسعت و رخصت و آزادى هستند [ كبرى ] .
پس نسبت به شرب توتون آزادند تا زمانى كه از آن آگاهى نيابند « نتيجه » .
مرحوم شيخ مىفرمايد : همان گونه كه دلالت آيات معلّق بود همچنين دلالت اين حديث هم معلّق است زيرا حديث مىگويد : تا زمانى كه علم نداريد و بيانى نرسيده شما در وسعت هستيد و احتياط واجب نيست و لكن اگر علم آمد و بيان آمد چه خصوصى و چه عمومى چه عقلى و چه نقلى ديگر جائى براى اين حديث نيست و اخبارى مدّعى است كه ادلّه عقليه و نقليه احتياط در باب
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 279
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٧٩