شروط نماز را رعايت نكرده فى المثل در لباس نجس نماز مىخواند درحالىكه شرط صحت نماز طهارت لباس و بدن است و يا به سبب غفلت جزئى از اجزاء نماز را انجام نداد فى المثل سوره را در نماز نخواند و بعد از نماز متوجه شد كه نماز او فاقد شرطى از شرائط و يا جزئى از اجزاء بوده آيا بر چنين نمازگزارى واجب است كه نمازش را اعاده كند يا خير ؟ گروهى از فقهاء فتوى دادهاند به اينكه : خير اعاده واجب نيست و تمسك كردهاند به حديث رفع كه مىگويد : رفع النسيان و چون اين ترك شرط يا جزء از روى سهو و نسيان بوده لذا سبب وجوب اعاده نيست .
بعضىها به اين استدلال اعتراض كردهاند به اينكه : وجوب اعاده اوّلا اثر عقلى است و ثانيا برفرض كه يك اثر شرعى باشد ولى مستقيما بر فعل ما مترتب نمىشود تا حديث رفع آن را از ناسى بردارد بلكه بواسطهء اثر عقلى بار مىشود يعنى نسيان جزء يا شرط كه آمد اثر عقلى آن اينست كه مأتى به با مأمور به مخالفت دارد و منطبق نيست پس به حكم عقل امتثال نيامده پس اين عمل مجزى نيست پس بايد دوباره بخواند كه وجوب اعاده به واسطه مخالفت بر نسيان بار مىشود نه مستقيما و شما مىگوئيد : حديث رفع تنها آثار شرعيه بلاواسطه را رفع مىكند و كارى به آثار عقليه و عاديه و نيز آثار شرعيه مع الواسطه ندارد پس اينجا جاى استدلال به حديث رفع نيست .
مرحوم شيخ در جواب مىفرمايد : شبيه همان جوابى كه در ما لا يعلمون داديم در اينجا هم مىدهيم توضيح اينكه : رفع در رفع النسيان به معناى دفع است يعنى در اينگونه موارد مقتضى موجود بود و جا داشت كه شرع مقدّس شرطيت را در حق همه جعل كند چه ناسى و چه ذاكر و اى چهبسا ظواهر أدلّة الشروط هم همين است ولى حديث رفع ، شرطيّت طهارت و جزئيت سوره از آدم ناسى برمىدارد و دلالت مىكند كه اين شرط يا جزء مختص به آدم ذاكر
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 269
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٦٩