بنده است مكلف نيست آنگاه شرب توتون مجهول الحكم است و بيانى ندارد معذلك اگر ما نسبت به آن مكلف باشيم اين تكليف به امرى است كه خارج از وسع ما است پس ما مكلف نيستيم و اگر مرتكب شديم عقابى نيست و هذا معنى البراءة .
خلاصه جواب ما : مراد از وسع به معناى قدرت است و منطوق آيه اينست كه هر انسانى به امورى كه در وسع او و مقدور او است مكلف است آنگاه مفهوم آيه مىگويد : پس به امورى كه مقدور شما نيست و در وسع شما نيست مكلف نيستيد و علىهذا آيه از ما نحن فيه اجنبى است و همانند آيه اول مربوط به باب تكليف به غير مقدور است .
( آيه سوّم ) خداوند در سوره اسراء آيه 15 مىفرمايد :
وَ مَنِ اهْتَدى
فانما يهتدى لنفسه
وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها *
وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى *
وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا .
محل شاهد در آيه همين جمله اخير است و كيفيت استدلال اينست كه :
خداوند در آيه عذاب را منحصر فرموده به صورت بعث رسل و ابلاغ تكليف ، منطوق آيه اينست كه عذاب تنها در صورتى است كه رسولانى به آن قوم مبعوث بشوند و آنان امتثال نكنند . مفهوم آيه اينست كه : پس اگر بعث رسل نباشد و تكاليف ابلاغ نشود عذابى نيست و نسبت به شرب توتون بعث رسول نشده پس عقابى نيست و هذا معنى اصل البراءة .
جواب شيخ ره : آيهء شريفه از ما نحن فيه اجنبى است زيرا كه مورد بحث ما عقاب و عذاب اخروى است كه در ارتكاب مشتبه مطرح است ولى مورد آيه عذاب دنيوى و بلاهائى است كه بر امم سالفه نازل شده و آيه به قرينه و ما كنا كه فعل ماضى است و دالّ بر زمان گذشته است [ الماضى ما مضى وقته و لزم اجله ] در مقام اخبار از اينست كه ما در زمانهاى گذشته و قبل از اسلام هر