يا شك ما در اصل تكليف است و يا در مكلف به 4 - 2 * 2 و در هريك از اين چهار صورت يا شبهه وجوبيه است و يا تحريمية و يا دوران بين المحذورين ( 12 - 3 * 4 ) و در هريك از اين دوازده صورت يا منشأ شبهه فقدان نص است و يا اجمال نص و يا تعارض نصّين و يا عوامل خارجيه ( 48 - 4 - 12 ) از مجموع اين چهل و هشت صورت 24 صورت متعلق به استصحاب است و 12 صورت مال احتياط است و دوازده صورت هم از آن برائت و تخيير است كه فعلا مورد بحث است و اين دوازده صورت را طى سه مطلب عنوان مىكنيم و هر مطلبى داراى چهار مسئله مىباشد :
( مطلب اوّل : شبهات تحريميه )
در اين مطلب چهار مسئله داريم :
1 - شبهه تحريميه و فقدان نص
2 - شبهه حكميه تحريميه و اجمال نص
3 - شبهه حكميه تحريميه و تعارض نصين
4 - شبهات تحريميه موضوعيه
( مسئله اوّل )
امّا مسئله اوّل : شبهه حكميه تحريميه منشأ شبهه فقدان نص باشد مثل اينكه نمىدانيم آيا شرب توتون در اسلام حرام است يا خير و سبب اين شك نبودن نص در اين موضوع است حال در چنين موردى چه بايد كرد ؟ و وظيفه چيست ؟ روىهمرفته در مسئله دو قول وجود دارد : 1 - اصوليين مىگويند : در اينگونه شبهات بايد اصل برائت جارى ساخته و فتوا دهيم به اباحه ظاهريه 2 - معظم اخباريين مىگويند : اينگونه از شبهات مجراى اصالة الاحتياط است