الفرعية عن ادلتها التفصيلية و در توضيح گفتهاند كه مراد از احكام اعم از احكام واقعيه و ظاهريه است و ما از طريق اصول عمليه علم به حكم ظاهرى پيدا مىكنيم پس شايسته است كه نام آنها را دليل فقاهتى بگذاريم البته اثبات شىء نفى ما عدا نمىكند يعنى ادلّه واقع را هم مىتوان به اين اسم ناميد . و در تعريف اجتهاد گفتهاند : هو استفراغ الوسع لتحصيل الظن بالحكم الشرعى و بدون شك آنكه موجب ظن است اصول عمليه نيستند كما سيأتى بلكه ساير ادلّه هستند و لذا مناسب است كه نام ساير ادلّه را دليل اجتهادى بگذاريم كه در اين اسم اصول عمليه مشاركتى ندارند .
نكته چهارم : ظنون بر سه دستهاند :
1 - ظنون معتبره يعنى ظنونى كه دليل خاص بر اعتبار آنها قائم شده مثل خبر ثقه و ظواهر .
2 - ظنون باطله يعنى ظنونى كه دليل قطعى بر بطلان آنها قيام كرده مثل ظن قياسى .
3 - ظنون غير معتبره يعنى ظنونى كه دليل خاص بر حجيت و يا ابطال آنها قائم نشده همانند ظن حاصل از شهرت فتوائيه و . . . . حال قسم اول از ظنون به منزلهء علم هستند و بلا اشكال حجيت دارند و قسم دوّم بلا اشكال باطلند و امّا قسم سوم از ظنون ملحق به شك بوده و همان احكام شك را دارند يعنى همانطورىكه عند الشك در حكم واقعى وظيفه ما عمل به اصل مىباشد هكذا عند حصول الظن الغير المعتبر هم وظيفه رجوع به اصل است و در نتيجه مراد ما از شك در اين باب شك مصطلح يعنى دو احتمال متساوى الطرفين نيست بلكه مراد اعم از شك مصطلح و ظن غير معتبر است .
نكته پنجم : از جمله مسائلى كه از گذشتههاى دور مورد توافق اصوليين بوده و هست اينست كه : ادله بر اصول تقدم دارند و به تعبير آقا وحيد دليل
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 210
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢١٠