شما را بررسى مىكنيم به اين نتيجه مىرسيم كه پيوسته در مقام مباحثه با خصم وقتىكه عالم سنى به خبر واحدى تمسك مىكرد آنها مىگفتند : هذا خبر واحد و نحن لا نعمل به ؟ تا آنجا كه برخى همانند ابن قبه مىگفتند اين تعبد عقلا جايز نيست و برخى مثل سيد و اتباع او مىگويند : اين تعبد شرعا جايز نيست و دليلى بر وقوع آن نداريم بخصوص كه در مسئله حجيت خبر واحد احدى كتاب ننوشته و در آن بحثى نكرده معذلك شما چگونه جرئت نموده و ادعاى اجماع مىكنيد ؟ ! .
جواب شيخ طوسى : اولا اين شيوه يك مكر الهى و حيلهء شرعى بوده و نظر واقعى آنان نبوده ، بيان مطلب : بزرگان شيعه كه مىگفتند : هذا خبر واحد و نحن لا نعمل به در مقام مباحثه با علماء عامه بوده كه آنان رواياتى را از راويان غير معتبر نقل مىنمودند و فقهاء شيعه در اثر شرائط سخت تقيه نمىتوانستند صريحا بگويند : هذا الراوى فاسد و فاسق و . . . . لذا حيله نموده مىگفتند : چون اين حديث خبر واحد است ما عمل نمىكنيم ولى واقعيت غير از اينست زيرا كه آنان در بين خود به خبرهاى آحاد عمل نموده و تمسك مىكردند واحدى از آنها بر ديگرى اعتراض نمىكرد به اينكه : هذا خبر واحد و . . . . مگر در خصوص مسائلى كه دليل قطعى وجود داشت تنها در اينگونه مسائل به خبر واحد اعتنا نمىشد بخاطر وجود دليل قطعى و حديث متواتر بنابراين عمل الشيوخ مسلم است ولى وجه العمل همان تقيّه و حيله است .
و ثانيا برفرض كه گروهى از علماء شيعه حقيقتا منكر عمل به خبر واحد بوده و جماعتى مثل ابن قبه عقلا تعبد به آن را انكار نموده و جماعتى هم شرعا ، و لكن مخالفت آنان ضررى به حال اجماع نمىزند زيرا كه آنان معلوم النسب بوده و ما قائلين به اين قول را با نام و نشان مىشناسيم و يقين داريم كه هيچكدام از آنان امام معصوم ( ع ) نيستند و به عقيدهء خود شما هر قولى كه
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 144
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٤٤