( دليل سوم يا اجماع )
سومين دليل از ادلّهء حجيت خبر واحد ، اجماع است اعم از قولى و عملى ، اجماع بطور كلّى به شش بيان از سوى علماء اصول و فقه در رابطه با ما نحن فيه عنوان شده كه هر بيانى ناظر به يك جنبه است :
( بيان اوّل )
در اين بيان هدف ادّعاى اجماع در برابر سيّد و اتباع است كه آنان طرفدار سلب كلى بوده و مدّعى اجماع بودند و ما در مقابل طرفدار ايجاب جزئى بوده و به عكس آنان ادعاى اجماع داريم امّا مقدار دلالت كه تا كجا خبر واحد حجت است از اين بيان استفاده نمىشود اجماع در قبال سيّد و اتباع او خود دوگونه است :
1 - اجماع محصل .
2 - اجماع منقول به خبر متواتر .
امّا اجماع محصّل : اگر كسى همانند قدماء از اصحاب حوصله و شرح صدر كافى براى تتبع داشته باشد و نعلين جناب عيسى را به پا كرده و عصاى موسى را بدست گرفته و عينك ابراهيمى را بر چشم زند و فتاواى فقهاء را تتبع كند به اين نتيجه خواهد رسيد كه از زمان شيخ مفيد و طوسى و ساير بزرگان از مشايخ شيعه تا به امروز پيوسته فقهاء نامدار شيعه به خبر واحد مجرّد البته با شرائطى عمل نمودهاند و اين اجماع بقدرى قوى است كه از آن هر انسان متعارفى حدس قطعى به قول معصوم [ حكم واقعى ] و يا به يك دليل معتبر