روايات باب
1 . صحيحهء محمد بن قيس :
اين روايت را محمد بن قيس از امام باقر ( ع ) روايت كرده است و مشايخ ثلاث آن را نقل كردهاند :
قضى - أى أميرالمؤمنين كما فى روايهء الكلينى - فى وليدهء باعها ابن سيدها وأبوه غائب فاشتراها رجل فولدت منه غلاماً ثمّ قدم سيدها الأوّل فخاصم سيدها الأخير ، فقال : هذه وليدتى باعها ابنى به غير إذنى ، فقال : «
خذ وليدتك وابنها
» ، فناشده المشترى فقال : «
خذ ابنه - يعني الذي باع الوليدة
-
حتى ينفذ لك ما باعك ، فلمّا أخذ البيّع الابنَ فقال أبوه : أرسل ابني ، قال : لا أرسل ابنك حتّى ترسل ابني ، فلمّا رأى ذلك سيّد الوليدة الأوّلُ أجاز بيع ابنه » . « 1 »
شيوهء استدلال : براى انتاج قول به كشف سه استدلال به روايت فوق شده است ؛ امّا هر سه استدلال از نظر امام راحل مورد مناقشه است ؛ « 2 » يعنى از قول به كشف از صحيحه بهدست نمىآيد :
استدلال اوّل : از صحيحه استفاده مىشود كه اجازه در اصل آزاد شدن ولد ( پسر كنيز كه از مشترى به وجود آمده است ) دخالت دارد ، امّا آيا با آمدن اجازه ، حرّيت محقق مىشود تا اجازه ناقله باشد ؟ قطعاً چنين نيست زيرا قبل از اجازه هم ولد ، حرّ و آزاد است ، و وقتى ناقله نبود معيناً كاشفه خواهد بود ؛ يعنى كشف مىكند از اينكه ولد از آغاز انعقاد ، حرّ بوده و نما و مال مشترى و ملحق به او است .
پاسخ : اجازهء مالك هيچ نقشى در حرّيت ولد ندارد - چه ناقله باشد چه كاشفه - حتى اگر اجازه هم نكند ، ولد مشترى ، آزاد است ؛ زيرا موثّقهء سماعه مىگويد : « ولا
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعه ، ج 21 ، ص 203 ، ح 1 .
( 2 ) . ر . ك : كتاب البيع ، ج 2 ، ص 234 و 235 . .